russische taal

Hulp uit Moskou. Hoe een probleempje in een vertaling van Galitsj op prachtige wijze wordt opgelost.

(Eerste publicatie: 6-9-2013)

Galitsj muziek zanger dichter Sovjetunie Klim Petrovitsj

Dit stukje is vermoedelijk, en bij wijze van uitzondering, alleen interessant voor wie Russisch spreekt. Wie die taal niet machtig is, mag even wat voor zichzelf gaan doen.   

Vorige week drukte ik hier de tekst plus vertaling af van een lied van Aleksandr Galitsj (1918-1977). Hij bezingt daarin Klim Petrovitsj, een alom gerespecteerd arbeider uit de provincie, die in Moskou verhaal gaat halen. Waarom krijgt zíjn fabriek nou nooit eens een onderscheiding? Het wordt Klim Petrovitsj uitgelegd: omdat die fabriek van jou prikkeldraad produceert. Koren op de molen van de vijandige Westerse radiostations, mochten die lucht krijgen van jouw onderscheiding! (De link ‘prikkeldraad-werkkamp’ behoeft tegenwoordig misschien enige uitleg – in de tijd van Galitsj begreep iedereen de zanger meteen.)

Verwoed, maar vergeefs, prijst arbeider Klim Petrovitsj zijn fabriek aan, onder andere met de woorden:

Мы же в счет восьмидесятого года / Выдаем свою продукцию людям!

Mijn Russisch is niet slecht, maar die eerste regel, daar kwam ik niet uit. Letterlijk staat er: Voor rekening van het tachtigste jaar leveren wij de mensen onze productie! En ik vertaalde:

Al sinds 1918 [? of: al 80 jaar?] / Leveren we de mensen onze productie!

“Al 80 jaar”, dan zou de fabriek al voor 1917 prikkeldraad hebben geproduceerd, dat leek me, voor een Sovjet-fabriek, geen reden voor een onderscheiding. Verhaspelde de brave Klim 1918 misschien? Ik aarzelde en had het sterke vermoeden dat ik hier iets miste.

Galitsj dichter zanger bard Rusland

En dat klopt. Wat ik miste, kreeg ik vandaag vanuit Moskou aangedragen door Ludo de Graaf. Hij heeft daar Russische les en had de bewuste tekst van Galitsj aan zijn docente voorgelegd. En die legde uit wat mij was ontgaan. 

De vijfjarenplannen! Fabrieken in de Sovjetunie kregen voor een periode van vijf jaar hun productiecijfers voorgeschreven. Die cijfers moesten ze halen, of liever nog: overtreffen. En nu was de prikkeldraadfabriek van onze Klim Petrovitsj zo geweldig productief, dat ze daar ergens in de vroege jaren zeventig al bezig waren met de productie van prikkeldraad voor 1980! De vertaling moet dus ongeveer zijn: Wij leveren de mensen onze productie van 1980.

Een en ander is een overtuigend bewijs dat voor een goede vertaling meer nodig is dan alleen een gedegen kennis van de onderhavige taal.

Dank Ludo, dank ook je docente. (Er zijn op dit blog nog tal van leuke teksten te vinden die je kan aandragen voor je Russisch les. Maar wees een beetje voorzichtig met de spreekkoren uit de voetbalstadions die ik her en der behandel.) 

(Ik kan het niet laten. Hier een stukje dat ik eerder schreef over een effectieve methode om het Russisch alfabet te leren. Maar, Ludo, dat blijft strikt tussen ons beiden, neem dat niet mee naar les!)

Hoe sprinter Usain Bolt Russisch leert - en de boel belazert

(Eerste publicatie: 31-7-2013)

Komende maand in Moskou: de wereldkampioenschappen atletiek. Dé ster van het evenement: het Jamaicaanse sprintfenomeen Usain Bolt.

Bolt en zijn sponsor Puma zijn niet vies van een beetje extra publiciteit. Zie bijvoorbeeld bovenstaand filmpje dat de wereld is ingestuurd. Bolt bereidt zich terdege voor op de strijd in Moskou, niet alleen op de atletiekbaan, maar ook in de kleedkamer! Hij leert Russische zinnetjes, en doet dat niet slecht.

My name is Usain -  Menja zavoet Usain.
Dat rekenen  we goed.

I’m from Jamaica – Ja miz Amajki.
Nou, vooruit.

My favorite colour is gold - Moi ljoebimy tsvet – zalatoj.
Goed zo!

Have the other guys crossed the line yet? …

En dan gebeurt er iets vreemds. Heel duidelijk horen we de Russin zeggen:

Oni oezje peresjli finish?

En wat zegt Usain?!
- Oni oezje peresekli finisj?

Ja daag! We worden hier behoorlijk geflest door Puma en Usain.  Wat Usain zegt is ook goed, dat is een prima zin, maar hij herhaalt hier niet wat die Russin zegt! Dat is er gewoon later aan toegevoegd, in de studio of zo, buiten beeld, opgelezen vanaf een papiertje. En daarbij hebben die lui van Puma (en Usain zelf) even niet goed opgelet.

Tyson Gay, die het Bolt in Moskou op de 100 meter misschien nog een beetje moeilijk had kunnen maken, werd onlangs betrapt op doping. Wat Usain hier op dit filmpje flikt, is natuurlijk net zo erg.

Voor docent en leerling Russisch: aanstekelijk en zeer aanschouwelijk lesmateriaal.

(Eerste publicatie: 7-7-2013)

Leningrad Sjnoerov Shnurov

Docenten en cursisten Russisch! Wat is het alweer lang geleden dat wij elkaar troffen. Meer dan een half jaar, toen met boeiend lesmateriaal over de fraaie compactheid van het Russisch. Dat was naar aanleiding van irritante filevorming op de Moskouse binnenplaatsen, weet u nog? [Helaas, dit linkje doet het niet meer]

Nu gaan we een liedje zingen. Ik had vroeger een leraar Frans, de heer Steehouwer, die gebruikte chansons om ons nieuwe woordjes bij te brengen en liefde voor de Franse cultuur. Paris s’éveille van Jacques Dutronc – ik zie het klaslokaal weer voor me. Maar zet u les chansons Françaises nu even uit uw hoofd. Daar gaan we:

Dit kleurrijke ensemble heet Leningrad, de zanger is Sergej Sjnoerov  - niet van onbesproken gedrag. De zangeres heet Alisa Boermistrova. Die zit pas sinds kort bij de band, of zij van onbesproken gedrag is, weet ik niet.

Deze les is bedoeld voor beginners. Het lied heet Ryba (Vis) – en heel veel ingewikkelder wordt het niet. Simpel dus, maar uiterst effectief. Wie na één keer luisteren het woord ryba nog niet in zijn hoofd heeft zitten, kan de klas maar beter verlaten. Aardig is natuurlijk ook, dat dit lied een zekere nieuwsgierigheid opwekt. Wie wil er na dit filmpje nu niet naar Rusland! Dat was bij Jacques Dutronc duidelijk minder. (Waarbij ter verdediging van meneer Steehouwer dient te worden opgemerkt dat hij natuurlijk ook niet van die leuke clipjes kon laten zien).

РЫБА

Ловил я много разных рыбок,
Я знаю клёвые места.
Где море девичьих улыбок,
Поймать чего-то как с куста.

Но только ты, рыба моей мечты!
Только ты рыба моей мечты!

Когда клюёт, тогда полсотни
Могу я за ночь натаскать.
От Ленинградки и до Капотни
Гуляют стаи всяких Тань и Кать.

Но только ты, рыба моей мечты!
Только ты рыба моей мечты!

Ловил я много, ловил я часто,
Пираний тоже я ловил.
А как-то раз с огромной пастью
Попался прямо крокодил.

Но только ты, рыба моей мечты!
Только ты рыба моей мечты!

Het Nationaal Dictee in Rusland is veel leuker dan in Nederland. Ook zonder relletje rond Dina Roebina.

(Eerste publicatie: 9-4-2013)

Nationaal Dictee

Vroeger op school had je dat ook: er was altijd wel íemand in de klas die vervelend ging zitten doen. Bij het Nationaal Dictee van Rusland was het dit keer de gouverneur van Oeljanovsk. Hij veroorzaakte een schandaaltje – wat de dictee-pret elders in het land niet mocht drukken.

Het Nationaal Dictee in Rusland is veel leuker dan in Nederland. (Het heet er officieel trouwens Totalny Diktant, het Totale Dictee, wat ik onaangenaam vind klinken.) In Nederland wordt geen normale tekst gebruikt, in Rusland wel. En zie, op een vrije zaterdag in het vroege voorjaar trekken tienduizenden Russen naar een les- of collegezaal in de buurt om hun kennis van spelling en interpunctie te testen.

Dina Roebina

Dina Roebina

Het begon tien jaar geleden in Novosibirsk. Min of meer als grap onderwierp een groepje studenten van de letterenfaculteit zich daar aan een dictee. Andere onderwijsinstellingen volgden, meer steden sloten zich aan en bekende schrijvers werd gevraagd om de tekst te leveren. Afgelopen zaterdag bogen zo’n 30.000 Russen zich over het dictee, dat dit keer was opgesteld door Dina Roebina.  

S. Morozov

S. Morozov

En toen kwam er gedonder. Dina Roebina heeft Russisch wel als moedertaal, maar is Joods en dus (dat luistert in Rusland vrij nauw) geen Russin. En ze woont ook nog eens in Israël. Een columniste in de Komsomolskaja Pravda vroeg zich vorige maand al af waarom “een onderdaan van Israël ons Russisch leert”. En op de dag van het dictee bleek in Oeljanovsk gouverneur Sergej Morozov (een volbloed-Russische naam) de tekst van Roebina vervangen te hebben door eentje van schrijver-journalist Vasili Peskov (ook deze naam is van vreemde smetten vrij). Volgens gouverneur Morozov gebruikt Roebina in haar werk – niet in de tekst van het dictee - schuttingtaal en “zonder eerbied voor de eigen taal is oprechte liefde voor het Moederland ondenkbaar”.

Moet ik de goede man nog verder citeren? Nou, vooruit. “Taal is de ziel van een volk. In elk woord en in elke uitdrukking gaat een unieke kracht schuil, de diepste gevoelens en de eeuwenoude wijsheid van onze voorvaderen. Dat bezit niet koesteren is een heuse misdaad”.

Roebina, naar Novosibirsk gekomen om daar het dictee voor te lezen, haalde haar schouders op. Is schuttingtaal nodig in een tekst, dan is ‘ie nodig. (“Stel je een bootsman voor die opdracht heeft gegeven om het dek te schrobben. En het dek is niet geschrobd. Wat zegt die tegen de bemanning?”) Aan de antisemitische achtergrond van Morozovs zorgen maakte ze geen woorden vuil.

De lichte commotie rond het optreden van gouverneur Morozov leverde mij in elk geval nog een prachtig woord op. De organisatie van het Nationaal Dictee omschreef de eigenzinnige actie als samopiar. Dat is nog eens een leuke samenstelling! Het eerste deel (we denken aan samogon en samizdat) is taalkundig gezien volledig van vreemde smetten vrij, het tweede deel (piar = PR) bepaald niet.  

De gebruikte tekst van Roebina vindt u op de site van het Nationaal Dictee. (Er zijn drie delen, elk voor een verschillende tijdzone. Zo werd voorkomen dat deelnemers in het oosten de moeilijke woorden gingen doorbellen naar het westen.) Op de site kunnen alle deelnemers ook hun score bekijken. Over Roebina schreef ik eerder hier.

Russische les: ontdek de taalfouten op straat en stuur ze op. Met mooie prijzen.

(Eerste publicatie: 28-11-2012)

Russische les fouten grammatica spelling

Beste leerlingen! Onze vorige Russische les is al weer veel te lang geleden. Graag maak ik jullie dan ook attent op een bijzonder didactisch initiatief. Doe mee! Het is goed voor je Russisch en er zijn leuke prijzen te winnen. Al zeg ik er wel bij: helemaal zonder risico is het niet.

De Moskouse Sjolochov Universiteit vraagt iedereen om taalfouten op te sporen. Op straat, in de metro, op menukaarten … Maak een foto en stuur ‘m op. Dat kan tot 5 december. De taalkundige missers worden beoordeeld door drie filologen en een leraar Russisch. De verantwoordelijken kunnen een telefoontje verwachten. Wordt de fout niet hersteld, dan wordt de lokale overheid gevraagd om in te grijpen.

Op de site van het project is al een aardige verzameling fouten te bewonderen. Deze bijvoorbeeld:

Цирюльник met een ы, dat kan natuurlijk niet. De missers worden beoordeeld op ‘maatschappelijke relevantie’ en bovenstaand voorbeeld krijgt maar liefst een 8 (‘Zo’n fout in de aankondiging van een toneelstuk!‘).  

Gelukkig staat er bij elke foto een toelichting, want ik geef eerlijk toe: niet alle fouten zouden mij zijn opgevallen. Die ene bovenaan dit stukje natuurlijk wel (het metrostation heeft een lettergreep extra gekregen) en ook bij onderstaand voorbeeld zou er bij mij – hoop ik – wel een belletje zijn gaan rinkelen:

Russisch spelling taal alfabet fouten les cursus

(Er staat PetrAzavodskaja, die straat heet PetrOzavodskaja. Deze fout leverde 9 punten op).

Er zijn prijzen te winnen, zoals smartphones en fototoestellen. Oneerlijk daarbij is dat buitenlanders op gelijke voet moeten meedoen met de rest. Je zou toch zeggen, wanneer je als niet-Rus een fout in het Russisch ontdekt, verdien je dubbele punten.

Wees trouwens wel heel zeker van je zaak, wanneer je een foto voorlegt aan het filologenpanel. Zie je een fout in een correct geschreven woord, dan krijg je dat te horen ook.

spelfout cursus Russisch

Bovenstaande foto leverde het volgende commentaar op: ‘Beide varianten zijn mogelijk, dat staat in elk schoolboek’. Au.

Mijn favoriet is deze, op een bank in de Lomonosov Universiteit (!). Ik leg ‘m niet uit, zie je deze niet, dan ben je dit jaar bij voorbaat gezakt:

spelling alfabet Russisch

De inzender scoort met deze foto slechts een 2. Van mij krijgt ‘ie een 10, want hij doet me onweerstaanbaar denken aan de Stalinistische boodschap die ik ooit aantrof op mijn bank in een collegezaal in de universiteit van Voronezj:  Уничтожим девственность как уничтожили неграмотность! - We liquideren de maagdelijkheid zoals we het analfabetisme hebben geliquideerd!

Het tweede deel van deze krachtige oproep blijkt, gezien het Moskouse foutenproject, een beetje voorbarig te zijn geweest.


Russische les: Kasjtanka heeft een baas gevonden. En de vis is vertrokken om kuit te schieten.

(Eerste publicatie: 2-2-2012)

Het loont om af en toe even te kijken of er nog nieuwe filmpjes van de Oeralskie Pelmeni zijn. Dat vrolijke collectief levert regelmatig mooi lesmateriaal af! En, beste leerlingen, daar gaan we weer. Dit keer zien we Joelija Michalkova-Matjoechina – met bevallige varkensneus – in de rol van een ambtenaar die een ‘zagranpasport’ (het speciale paspoort dat Russen nodig hebben om naar het buitenland te kunnen) moet uitreiken aan een brave burger die op vakantie wil naar Egypte.

Dat gaat natuurlijk zo maar niet.

De opdracht deze keer: verzamel zo veel mogelijk uitdrukkingen die betekenen: kappen, stoppen, dit gaat zo niet verder! (Onder het filmpje heb ik er een paar opgeschreven, maar niet stiekem spieken! - er zijn mensen om minder van de cursus verwijderd.)

Mooie uitdrukkingen - u pakt er maar een woordenboek bij - die ik beslist uit het hoofd zou leren (met uitroepteken enkele van de gezochte uitdrukkingen uit de opdracht.):

Oтдохните на полную катушку. (NB. Niet: на картошку!)
Ну, сейчас посмеемся, юморист.
А где шуточки? Что-то я давно не смеялась.
Нелегко придется официантkам в Египте.
Стоп, опустился шлагбаум!
Никого нет, рыба ушла на нерест!
Дятел залепил дупло!
Каштанка нашла хозяина.

Eerder lesmateriaal bevatte een scène in de supermarkt. Daar is nu een vervolg op gekomen. Hier nog even de eerste aflevering. (Voor de bijbehorende opdracht klikt u hier.):

In het bovenste filmpje met het paspoort zit trouwens nog een zinnetje waar ik twijfels over heb. Versta ik dit goed? Op 3.05: По моему опять хахасочкой пахнуло. Wat dan zoiets zou betekenen als: Volgens mij ruikt het hier weer naar geinigheidjes.

Ik laat me graag verbeteren. 

Nieuwe Russische woorden van 2011 - met een bijdrage van zangeres Jolka

(Eerste publicatie: 9-2-2012)

Over hoe ik een lijstje wilde maken van nieuwe Russische woorden uit 2011, maar hopeloos werd afgeleid door een zangeresje.

Bij Bolsjoj Gorod stuitte ik op een aardige lijst met nieuwe woorden uit 2011 en oude woorden met een nieuwe betekenis. Ik begreep: daar zit een stukje in en ging aan de slag. Zo kwam ik tegen:

Алкозажигалка - Alco-aansteker. Een manier om het vorig jaar ingevoerde verbod op de nachtelijke verkoop van alcohol te omzeilen. Je wordt lid van de club Alco-aansteker ("Voor verzamelaars van alcohol-attributen"), bestelt een aansteker (vanaf 1.000 roebel) die netjes aan huis wordt bezorgd. Elke betaalde roebel staat gelijk aan een punt, afhankelijk van het aantal punten mag je een geschenk uitkiezen: wodka, cognac, gin, enzovoort.

Осень-весна – herfst-voorjaar. Het nieuwe voetbalschema. Werd de Russische competitie voorheen afgewerkt tussen maart en november, in 2011 werd overgeschakeld op augustus – mei, met een winterstop tussen november – maart.

Булгария – Bulgarije. De naam van de boot die verging op de Wolga. Meer dan honderd doden. De boot was slecht onderhouden en met de vergunningen was van alles mis. ‘Bulgarije’ werd het symbool voor wat in Rusland vervallen en onveilig is. “Het is bij ons één Bulgarije”.

En toen kwam ik bij de E, en daar stond: 

Eщё немного и Прованс – Nog even en de Provence. Dat blijkt uit een liedje te komen van zangeres Ëлка (Jolka).

Nu heb ik zelf ook een paar aardig liedjes geschreven, maar hier ben ik heel erg jaloers op. Dat refrein! Smachtend zingt Jolka dat ze morgen om 07.22 zal vertrekken vanaf Borispol, zal denken aan de piloot die haar voorspoedig zal laten landen in Parijs, en dan nog even … dan zit ze in de Provence. In het Nederlands klinkt dat niet bijzonder, maar gelooft u me, in het Russisch staat dit als een huis en loopt het als een trein:

Завтра в семь двадцать две я буду в Борисполе
Сидеть в самолёте и думать о пилоте, чтобы
Он хорошо взлетел и крайне удачно сел
Где-нибудь в Париже, а там ещё немного и Прованс!

De laatste regel over de Provence ging een eigen leven leiden. Hij wordt nu gebruikt voor situaties waarin je nog éven moet volhouden … nog éven … en dan zit je in de Provence. Zelf ben ik de regel nog niet in het wild tegengekomen, maar zodra dat gebeurt, maak ik er onverwijld melding van.

En die lijst met nieuwe woorden moet u verder zelf maar even bekijken, ik ga nu dat refrein uit m'n hoofd leren.

Hoe ik vrienden ga maken op de tribune bij Sjinnik tegen Saransk

(Eerste publicatie: 3-9-2011)

Zo maar gevonden in een boekwinkel in Sint-Petersburg: een woordenboekje van Russisch voetbaljargon. Daar ga ik nog veel plezier mee beleven!

Het is een beetje rijp en groen door elkaar: bijnamen, voetbaltermen, leuzen. Edgar Davids staat er in (Хищник / Roofdier) en – je verwacht het niet - Jimmy Floyd Hasselbaink (Wilde Bizon). Nieuw voor mij: de bal in de zes schieten (бить в шестерку): in de benedenhoek. In de negen is in de kruising, dat wist ik al.

Supportersleuzen staan per club gerangschikt en dat levert meteen het grootste minpunt van het boekje op: twaalf pagina’s Spartak Moskou! Raar ook, dat krijgen die gasten uit 095 toch never nooit uit hun hoofd geleerd?

Die enorme aandacht voor Spartak heeft wel een pluspunt, want ook de leuzen tégen een club staan vermeld, en daarbij is Spartak ook mooi koploper. Deze vind ik leuk:

Спартак – параша
Победа будет наша
А если и не наша
То все равно параша

Spartak is een schijthol
Wij gaan winnen
En winnen we niet
Dan blijft Spartak een schijthol

In de vertaling gaat het rijm helaas verloren, maar evengoed is duidelijk dat er op het veld weleens wat mis kan gaan, en dat je daar als supporter op volwassen, relativerende wijze mee om kunt gaan.

Nu zit ik volgende week in Jaroslavl op de tribune bij de wedstrijd Sjinnik - Saransk Mordovië. En wat ik ga doen: wanneer het even wat stil is, sta ik op en roep ik heel hard die vier regeltjes hierboven! Waarbij ik Spartak natuurlijk vervang door Saransk.

Ik denk dat de supporters van Sjinnik dat heel leuk zullen vinden en voorspel roerende taferelen: tranen, omhelzingen en minstens één nacht gratis bier.

Emmer met Moeren: tram- en trolleybustaal van Sint-Petersburg

(Eerste publicatie: 20-6-2011)

Altijd al een ereronde willen maken? In Sint-Petersburg kan het, en het is niet duur. U gaat naar het noorden van de stad en neemt daar tram 22. Als u op het juiste moment overstapt op tram 17, maakt u in korte tijd een rondje over de Prospekt van Cultuur, de Prospekt van Onderricht, de Prospekt Friedrich Engels en de Prospekt Loenatsjarski. In omgekeerde richting kan ook. Vanwege de eerbiedwaardige straatnamen (Loenatsjarski was Volkscommissaris van Onderwijs), wordt deze tramroute in de volksmond ook wel de Ereronde genoemd.

Na de Ereronde kunt op de Prospekt Loenatsjarski tram 57 nemen. U rijdt dan op de Vuilnisexpress. Die dankt zijn naam aan het eindpunt op de Loenatsjarski Prospekt, dat, in schril contrast met de Ereronde, de Vuilnisbelt wordt genoemd.

Een uitgebreide lijst met tram- en trolleybustaal in Sint-Petersburg vindt u hier. Natuurlijk zijn er koosnaampjes voor diverse tramtypes, zoals het Amerikaantje, de Sprinkhaan en de Blend-a-med. Dan heb je nog de Spring-in-‘t-veld (Попрыгунчик, een wagon die om de haverklap uit de rails loopt), de Kopeke (de trams van lijn 1) en de Emmer met Moeren (Ведро с гайками, een wagon van het type LM-99, die erg veel lawaai maakt).

Nog eentje dan: het werkwoord кольцеваться. Dat doet een tram die op het eindpunt een draai maakt. Ook aardig: Попрошайка (Bedelares, oftewel: de conductrice). En dan natuurlijk ook: Попрошайкина печка: het kacheltje bij de stoel van de conductrice. En met zo veel taalkundig vermaak ben je voor je het weet bij de Finish, oftewel: bij het Finlandstation.

Overigens maken tram en trolley in Sint-Petersburg moeilijke tijden door. De lokale overheid, die de stad zo graag wil opstoten in de vaart der volkeren, vindt het maar lastig, al dat elektrisch aangestuurd spul. Vooral het aantal wagons en tramlijnen neemt af. Liefhebbers van de tram en beschermers van de oude stad strijden voor het behoud van de remise op het Vasili Eiland.

Die functioneert al enkele jaren niet meer als remise, maar herbergt nog wel een trammuseum. Drie van de zes hangars hebben de status van regionaal monument. Er is een aanvraag ingediend om het gehele complex de status van federaal monument te verschaffen. Het is de vraag of die status er komt en of dat dan nog op tijd is om de remise te redden. De slopers lopen zich warm, er moet een tv- en filmcentrum komen met een hotel, een businesscentrum en ander winstgevend goed. Ik ben er vaak langsgelopen, langs de remise. Volgende keer moet ik ook maar eens naar binnengaan. Zo lang het nog kan. Voor je het weet heb je dit voor je neus:

Over de strijd voor het behoud van de remise leest u hier meer (Engels).