Een feestje van Prochorov op de Avrora

(Eerste publicatie: 11-6-2009)

Tja, wat moet je daar nou van maken.

Het tijdschrift Russische Pionier, opgericht met geld van miljardair Michail Prochorov, bestaat een jaar en viert een feestje. Je nodigt een paar collega-miljardairs/miljonairs uit, wat ministers en ook de onvermijdelijke gouverneur van Sint-Petersburg Valentina Matvijenko komt langs. Locatie: de Avrora, het schip dat in 1917 met een paar losse flodders het sein gaf voor de bestorming van het Winterpaleis. Waarbij u moet weten dat in de USSR een Pionier een lid was van de communistische jeugdbeweging.

Valentina Matvijenko

De keuze van de lokatie, is dat ironie? Verfrissende luchthartigheid? Of juist het toppunt van slechte smaak en minachting voor de geschiedenis?

Michail Prochorov is de miljardair die in het Franse wintersportoord Courchevel korte tijd werd vastgehouden, omdat de lokale autoriteiten vraagtekens zetten bij het invliegen van een stoet Russische dames van plezier. Aan het begin van dit filmpje komt Prochorov de loopplank van de Avrora opgelopen:

Zou hij verantwoordelijk zijn geweest voor het programma? Halverwege komt op een soort ponton Sergej Sjnoerov met zijn band aangedreven. Een voorbeeld van zijn teksten: “Ik ben een wilde man / ballen, tabak, een kegel en een stoppelbaard”. De band barst los, aan boord van de Avrora staat het publiek, onder wie dus ook mevrouw Matvijenko. Mij lijkt dat je daar als gouverneur niet gezien wilt worden, maar te oordelen naar de brede glimlach van Matvijenko aan het eind van het filmpje, heeft ze zich prima vermaakt. Of is ze eerder van boord gegaan? (De mensen die aan het eind van boord de Neva inspringen, zijn geen gasten, maar leden van een theatergroep.)

Intussen stikken de communisten van de provincie Leningrad bijna van nijd. Op hun site lezen we dat de vodka, tequila en champagne van de loop van de Avrora dropen. “De onzichtbaar op het schip aanwezige revolutionaire matrozen uit het verre oktober van 1917 spreken een vloek uit over de losgeslagen kapitalisten, en alle deelnemers aan het feestje verliezen hun business, hun bewegingsvrijheid, gaan failliet, gaan financieel en geestelijk bankroet.”

Een mooi beeld. We volgen de ontwikkelingen op de voet.

De militaire aanklager van het district Leningrad is in elk geval met een onderzoek begonnen. De Avrora is officieel nog altijd een militair object.

Tetris en de marskramers van Nekrasov

(Eerste publicatie:10-6-2009) 

Hier rechts ziet u een kleine afbeelding van de Russische dichter Nikolaj Nekrasov (1821-1878):

En hieronder ziet (en  hoort) u een jonge, ongetwijfeld zeer getalenteerde drummer (u kunt zelf ook weer op 'stop' drukken):

De dichter Nekrasov en de jonge drummer hebben meer gemeen dan je op het eerste gezicht zou denken.

In dit verband zijn ook de twee onderstaande beelden aardig om te laten zien. Het linker staat in Rostov-aan-de-Don, het rechter in Jekaterinburg:

De twee bronzen figuren zijn korobejniki, marskramers.

En dan nu de uitleg: Korobejniki is de naam van een gedicht van Nekrasov uit 1861, dat door een onbekende componist op muziek werd gezet en een populair volksliedje werd. In 1984 ontwierp de Rus Alexey Pajitnov het Tetris-computerspelletje met Korobejniki als begeleidend muziekje. Het spelletje begon aan een opmars, het deuntje drong door tot in alle uithoeken van de wereld. Zoek bij youtube op korobeiniki en je krijgt de meest uiteenlopende (en meest idiote) versies, van klassiek tot hardrock, met klaplepels en zingende zagen. De volgende variant vind ik boeiend. Het laat zien hoe Nekrasov via een soort paardsprong per computer de Amerikaanse cultuur binnen is gekatapulteerd. Al vermoed ik dat de naam Nekrasov de jongens op het podium niet zo veel zal zeggen:

En hier ook nog het ‘originele’ Tetris-deuntje:

En een paar regels uit het gedicht van Nekrasov, waarin een marskramer het aanlegt met een vrouwelijke klant: Alleen de diepe nacht weet / hoe zij het met elkaar konden vinden / ga weer rechtop staan, hoog rogge / en bewaar je heilig geheim!

Ik vind dat nogal scabreus, voor 1861.

De toren van Gazprom en de angstaanjagende perspectieven van de Russische markt

(Eerste publicatie: 7-6-2009)

Op mijn vorige stukje over de toren van Smolny en de toren van Gazprom in Sint-Petersburg kwam een reactie van Olaf Koens. Op zijn weblog doet hij verslag van een bezoekje aan de bouwput aan de Neva waar het megalomane hoofdkantoor van Gazprom moet verrijzen. Zijn conclusie: die toren komt er voorlopig niet.

Hij sprak met wat werklui en ook met een buurtbewoner, die zei: “We hebben er alles aan gedaan om dit te voorkomen, we hebben hemel en aarde bewogen, de stad wou niet naar ons luisteren. En nu is het geld op. We hebben gewonnen”.

Prettig om te lezen, maar ik zou er mijn geld niet op zetten.

Eens kijken wat mevrouw Valentina Matvijenko erover zegt. De gouverneur van de stad prijkt op de omslag van het tijdschrift Itogi en mag een aantal pagina’s blaken (bijna schreef ik: blaten) van optimisme. Ja, het is crisis, ja, een paar grote projecten staan voorlopig on hold, “maar de crisis is een tijdelijk verschijnsel en de perspectieven van de Russische markt zijn eeuwig”. Prachtig gezegd, maar uit de mond van mevrouw Matvijenko klinkt zo’n zin toch vooral angstaanjagend.

De plannen voor een tunnel onder de Neva zijn voorlopig geschrapt. Wel verder gaat de bouw van het nieuwe Zenit-stadion en ook de modernisering van vliegveld Pulkovo gaat door. Over de Gazpromtoren zegt Matvijenko: “… een erg belangrijk project voor de stad. De plannen zijn voorlopig niet gewijzigd, de noodzakelijke procedures van afstemming en bevestiging zijn nu gaande …”

Misschien moeten we het lot een beetje de goede kant opduwen. Misschien helpt het als we met z’n allen héél, héél hard nadenken over een alternatief, aan iets anders wat aan de Neva, tegenover het Smolnyi, gebouwd kan worden. Mijn suggestie: een openluchtzwembad. Daar is onder vergelijkbare omstandigheden in Rusland al eens eerder ervaring mee opgedaan, in Moskou, waar het idioot-megalomane Paleis der Sovjets evenmin verder kwam dan een bouwput.  

Update: Zo ongeveer op de plek van de hoge duikplank vergaarden de dames van Pussy Riot wereldfaam. Maar dat was pas nadat de kerk die hier ooit stond (door de goddelozen communisten opgeblazen) weer was herbouwd. 

De torens van Smolny en Gazprom

(Eerste publicatie; 5-6-2009)

Het gerucht gaat dat de Smolny kathedraal in Sint-Petersburg zal worden afgebouwd. Dat zou tijd worden, want dat bouwwerk aan de oever van de Neva dateert uit de tweede helft van de achttiende eeuw. Hier hebt u het:

Het oorspronkelijk ontwerp van architect Rastrelli voorzag ook nog in een 140 meter hoge toren. Dat wist ik niet. Of beter: dat was ik vergeten. Een aantal jaren geleden werd ik door een Petersburgse kennis rondgeleid door de eerbiedwaardige Kunstacadamie (de excursie bevatte onder meer een wandeling over het dak) en in een van de zalen stuitte ik op prachtige, historische maquettes. Onder andere stond daar de Smolny kathedraal, mét toren. Dit is wat Rastrelli in zijn hoofd had:

Er zijn twee verklaringen waarom de toren nooit is gebouwd: 1. geldgebrek, 2. Rastrelli overleed te vroeg. Ik houd het op de eerste verklaring, want die komt me voor dit stukje beter uit. Denk je eens in dat die toren daar was neergezet, dan zou het hoofdgebouw van de kathedraal in de schaduw zijn beland en bijna uit het zicht zijn verdwenen. Dan zou je, aan komen lopend vanuit het centrum, alleen die toren hebben gezien. Zonder toren lijkt het gebouw mij veel evenwichtiger en eleganter.

Nu doet zich een boeiende parallel voor. Zo’n beetje tegenover de Smolny kathedraal, aan de overzijde van de Neva, wil het sympathieke Gazprom … een toren bouwen. Iets hoger dan die van Rastrelli: 396 meter. Dat gaat er ongeveer zó uitzien:

De weldenkende mens zegt natuurlijk: niet doen, vooral niet doen. En wie weet gebeurt het ook niet. Vanwege … geldgebrek! De economische crisis heeft de financiering in gevaar gebracht. Of het tot afgelasting van de bouw komt, is onduidelijk, maar de parallel met de toren van Rastrelli is te mooi om er geen hoop uit te putten.

Dat gerucht van het afbouwen van de Smolny kathedraal zal trouwens wel niet kloppen, want geruchten in Rusland kloppen nooit.

Literatuur: de bestsellers van Moskou

(Eerste publicatie: 29-5-2009)

Nieuw, een bestsellerslijst voor Moskou. Gepubliceerd op een site met de wat ongelukkige naam publishit, gebaseerd op de verkoopcijfers van een aantal Moskouse boekwinkels plus één internetwinkel. De lijst wordt dagelijks bijgewerkt. [De lijst is verhuisd naar een andere plek.]

Aardig om af en toe eens te bekijken, al staat er wel een hoop tinnef op. Bovenaan staat al enige tijd Tam gde nas net, een detective van Tatjana Oestinova. Nou ja, het had erger gekund, en Oestinova geeft zelf op haar eigen site toe dat je voor meesterwerken niet bij haar moet zijn.

Verder is het een raar mengelmoesje, die lijst. Op 28 (vier plaatsen gezakt) staat Didactisch materiaal voor wiskunde in de vijfde klas. Zeven plaatsen lager (vijf plaatsen gestegen): Gabriel Garcia Márquez - Honderd jaar eenzaamheid, audioboek MP3 op 2 CD’s. Stephen Frye in vertaling, de verschrikkelijke Paulo Coelho (elf plaatsen gedaald, ondanks de aardige meisje op de foto boven die echt hun best doen om er nog iets van te maken) …

Mooi dat Valerija Novodvorskaja op de lijst staat! Dapper mens, al sinds de jaren zestig strijdend tegen domme, arrogante machthebbers. Gelukkig is er nog een publiek voor haar vileine pen.

En daar kom ik Aleksandr Terechov tegen! Op nummer 41, met zijn historische roman Kamennyi Most. Ik ben gek op historische romans en over Terechov is veel geschreven. Maar de meningen zijn verdeeld. Aanschaffen of niet? Ik stuurde twee weken geleden een mailtje naar mijn vroegere docente Russisch in Voronezj met de vraag wat zij van die Terechov vond. Een halve dag later kwam het antwoord: ze had nog nooit van hem gehoord …

Het kan zijn dat de provincie een beetje achterloopt bij Moskou, het kan ook zijn dat Terechov niet meer is dan een modieuze lege huls. Want mijn geliefde docente uit Voronezj kent zo’n beetje alles, oud of nieuw, wat in de Russische literatuur van enige waarde is.

We laten Terechov nog maar even ongelezen.

(Bovengenoemde posities waren uit de lijst van 28 mei. Coelho is opnieuw vier plaatsen gezakt! Novodvorskaja is uit de lijst verdwenen. En Boris Akoenin staat nu op 1).

Schilderijen van terreur - Pjotr Belov (1929-1988)

(Eerste publicatie: 27-5-2009)

De bescheiden catalogus bewaar ik als een kleinood.

Wanneer zal het geweest zijn, 1990? In Odessa liep ik een museum binnen, waar een tentoonstelling was van Pjotr Belov. Ik had nog nooit van hem gehoord.

Belov (1929-1988) had in Moskou als decor-ontwerper van het Centraal Theater van het Sovjet Leger enige faam verworven. Weinigen wisten dat hij in de laatste jaren van zijn leven in zijn eigen kleine atelier ook nog aan een heel ander oeuvre werkte, haastig, alsof hij voelde dat de dood hem in de nek hijgde.

Zelf kwam hij de Stalin-terreur ongeschonden door. Ook zijn familie bleef buiten schot. En dan toch zulke beklemmende beelden op het doek zetten … Al bleef je zelf ongedeerd, je kreeg toch een tik van de angst en ellende mee, zo veel maken deze schilderijen wel duidelijk. Belov heeft het niet meer mogen meemaken dat zijn werk werd tentoongesteld.

Belovs werken zijn slechts mondjesmaat op internet te vinden zijn. De naakte man in de cel is regisseur Vsevolod Meyerhold. De opengescheurde doos is een vergroot pakje Belomorkanal-sigaretten. Belomorkanal is het Wittezeekanaal dat in de jaren dertig door gevangen werd aangelegd.

Binnenkort vertel ik het verhaal van één zo’n ‘kopje in het paardenbloemenpluis’, door haarzelf aan mij verteld. Toevalligerwijs ook in Odessa.

Medvedevs commissie - geschiedschrijving volgens het Kremlin

(Eerste publicatie: 25-5-2009)

De machthebbers in het Kremlin proberen de geschiedschrijving weer eens naar hun hand te zetten. President Medvedev stelt een commissie in die moet waken over het historisch beeld van het machtige vaderland … Leren ze het dan nooit, daar achter die middeleeuwse muren?

Mij geeft het in elk geval een aanleiding om te wijzen op Stalin en de schrijvers, een fenomenaal boek in twee delen (vooralsnog alleen in het Russisch), van Benedikt Sarnov. Pasternak, Boelgakov, Achmatova, Zosjtsjenko, Ehrenburg, A.N. Tolstoj … In tien hoofdstukken, één per schrijver, wordt beschreven hoe verstikkend, soms dodelijk, de greep van het Kremlin op de cultuurdragers was.

Aleksej Tolstoj (1883-1945)

Aleksej Tolstoj (dus niet Lev Tolstoj van Oorlog en Vrede) schreef in 1929 een toneelstuk over Peter de Grote, dat hij in 1934 grondig herschreef. Literaire geschiedschrijving, keurig inkleurd naar de wensen van het Kremlin. In de eerste versie is de zoon van Peter de Grote, Aleksej, die in opstand komt tegen zijn vader, slechts onderdeel van een binnenlandse samenzwering. In 1934 heeft hij ‘promotie’ gemaakt. Aleksej werkt nu niet alleen samen met binnenlandse reactionairen, maar ook met buitenlandse vijanden van Rusland. Het nieuwe beeld sloot naadloos aan bij de verstikkende sfeer die in de jaren dertig werd gecreëerd: de Sovjetunie omsingeld door vijanden van het land en van binnen bedreigd door vijanden van het volk!

Peter de Grote en zijn zoon Aleksj

De slotscène, ook een fraai voorbeeld. In de eerste versie is Peter de Grote, door iedereen in de steek gelaten, de wanhoop nabij. Storm en overstroming bedreigen zijn vloot en Sint-Petersburg. Is zijn jarenlange tirannie tevergeefs geweest? Vijf jaar later kon die vraag al niet meer gesteld worden. Hij zou indirect ook betrekking hebben op de nieuwe tiran, Stalin.

Aan het slot van de nieuwe variant heft Peter de Grote het glas en zegt:

“(…) de senaat heeft me de titel vader des vaderlands geschonken. Ik ben streng voor u geweest, mijn kinderen. Dat deed ik niet voor mij zelf, maar Rusland was mij dierbaar. Door mijn en uw werken is ons vaderland bekroond met roem. En Russische schepen varen reeds op alle zeeën. Onze werken zijn niet tevergeefs geweest, en onze generaties dienen de roem en de rijkdom van ons vaderland te beschermen en te vermeerderen. Vivat!”

Kijk, dat beeld van de geschiedenis kwam Stalin heel wat beter uit.

Ik heb nog geen reactie van Benedikt Sarnov over president Medvedev en zijn commissie gezien. De auteur van Stalin en de schrijvers zal er geen goed woord voor over hebben.

Verkiezing 'Eerloze Burger van Sint-Petersburg'

(Eerste publicatie: 21-5-2009)

In de aanloop naar de Dag van de Stad (27 mei) zijn er weer Ereburgers van Sint-Petersburg benoemd. Ditmaal metropoliet Vladimir en leider van het Filharmonisch Orkest Joeri Temirkanov

Leuker (en hopelijk nuttiger) is de verkiezing van Eerloze Burger (Непочетный гражданин) van Sint-Petersburg. Die wordt georganiseerd door Живой Город (Levende Stad), de organisatie die strijdt voor het behoud van historische gebouwen. De kandidaten (onder wie Gazprom-hoofd Aleksej Miller) vindt u hier, met motivatie. U kunt er ook stemmen. [Het linkje verwijst inmiddels naar een recentere verkiezing.]

Levende Stad verzet zich tegen nieuwbouw die het aangezicht van Sint-Petersburg onherstelbaar beschadigt 

Ik citeer uit de reglementen:

- De titel Eerloze Burger is het hoogste teken van ondankbaarheid van de inwoners van de stad, bestemd voor personen die een vooraanstaande rol hebben gespeeld in de vernietiging van Sint-Petersburg.

- De titel Eerloze Burger wordt toegekend voor het leven. De drager van de titel kan deze elk moment verspelen door daden die de erkentelijkheid en achting van de burgers verdienen.

- De Eerloze Burger krijgt een diploma, onderscheiding en andere versierselen, die hem makkelijk herkenbaar maken in een menigte. Deze worden hem persoonlijk uitgereikt bij een ontmoeting, per post of op andere volkswijze, aan de vooravond van of op de stichtingsdag van Sint-Petersburg, of wanneer het uitkomt, maar niet later dan een week na de Dag van de Stad.

- De gegevens van de Eerloze Burgers van Sint-Petersburg worden opgeslagen in het Boek van Eerloze Burgers, dat bewaard wordt in het volksgeheugen.

- Eerloze Burgers van Sint-Petersburg kunnen gaan en staan waar zij willen, maar bij een ontmoeting adviseren wij u om hen geen hand te geven en uw hoed of enig ander hoofddeksel niet af te nemen.

- De onderscheiding Eerloze Burger bestaat uit een stukje triplex met ongelijke randen met in het midden een muntje van 5 kopeken. Het triplex is ingelegd in een montuur van roestig prikkeldraad. Bij de onderscheiding hoort een diploma. Naast genoemde versierselen krijgt de Eerloze Burger van Sint-Petersburg een baksteen uitgereikt van een vernietigd gebouw.

Schaken met stukken uit gevangenisbrood - vooraf betalen

(Eerste publicatie:  19-5-2009)

De schaakstukken hieronder zijn gemaakt van brood. Ik heb voor u het recept.

Neem liefst wit tarwebrood. Is dat niet voorradig, dan is bruin ook goed. Bij voorkeur deeg van matige kwaliteit, in elk geval zonder kunstmatige gistmiddelen. Er zijn twee manieren van bereiden:

1. Een snelle met minder goed resultaat: Broodkruimel kneden als klei. Suiker toevoegen (anders barst het bij het drogen). Hoe beter het brood, hoe meer suiker er nodig is. Eén à twee uur kneden, totdat de suikerkristallen zijn opgelost en je een gelijkmatige massa hebt. En daar maak je de schaakstukken van. Geen suiker in huis? Dan langer kneden en af en toe speeksel (geen water!) toevoegen.

2. Een langzame manier met een steviger resultaat: Giet kokend water (het liefst meteen al met suiker) op het broodkruimel. Zet weg op een warme plek, bij voorkeur enkele dagen, tot het zurig ruikt. De massa op een strak gehouden handdoek leggen, met een lepel het vocht er doorheen drukken, wat overblijft op plastic laten drogen. Heeft het spul de juiste stevigheid, dan kan je aan de slag.

Kleuren maak je met de as van verbrand papier en inkt uit balpennen. De voetstukjes zijn gewoon van hout.

U kunt het schaakspel aanschaffen via deze site, die volledig gewijd is aan het Russische kamp- en gevangeniswezen. De stukken van brood zijn namelijk gemaakt door gevangenen. Vandaar ook de kampkledij van de ‘zwarte’ pionnen. De ‘witte’ stukken zijn de bewakers. Prijs: 17.000 roebel (375 euro). Vooraf betalen … Maar het lijken me wel betrouwbare gasten.