Bewaar uw oude boeken uit de USSR! Een financieel ongelukje rond het pakijs.

(Eerste publicatie: 18-1-2009)

We borduren nog even voort op het arctische thema uit mijn vorige stukje. Al wordt dit een heel ander verhaal, met een voor mij wat wrange ontknoping.

Begin jaren negentig kocht ik in een Moskous antiquariaat een mooi boek over de legendarische reddingsactie van de bemanning van de Tsjeljoeskin. Het schip kwam in 1933 vast te zitten in het ijs. Het hele land volgde de reddingsoperatie, die tot een waar heldenepos werd uitvergroot. Het boek, getiteld Een heroïsch epos, kostte me zo’n 100 gulden.

Op de een of andere manier was het boek bij mij niet op z’n plek. Mijn belangstelling gaat meer uit naar de jaren vijftig, al zag ik wel dat het een apart boek was, met bijzondere illustraties (het ingenaaide vaantje zie ik nog voor me …). Ik stapte twee jaar later naar een Utrechts antiquariaat. Dat bood me 200 gulden. Ik vond dat een prima deal en nam afscheid van Een heroïsch epos. 

Gisteren trof ik een exemplaar van Een heroisch epos bij een internet-antiquariaat. Duidelijk in slechtere staat dan het mijne van vijftien jaar terug. Prijs: 1.250 dollar. Er stond nog een regeltje bij: Auction records: Christie’s April 2008 sold for 12.500 dollar… ( (Update: viif jaar later wordt er een ander exemplaar aangeboden, duidelijk minder luxe, met een blauwe omslag Prijs: 995 dollar.) 

Ik zocht verder. In december bleef het boek bij veilinghuis Bloomsbury onverkocht, bij een richtprijs van 4.000-6.000 dollar. (De credietcrisis, wat u zegt.) Zou het echt om steeds hetzelfde boek gaan? Dezelfde druk? Ik denk het wel. Hooguit staat in die duurdere exemplaren nog een bijzondere opdracht, van de bemanning, of misschien wel van Stalin.

Ja mensen, als je maar gezond bent. 

(Hoeveel deze postzegel waard is, weet ik niet, en ik ga het niet uitzoeken ook.) 

IJsbreker Jamal - bron van nationale trots

(Eerste publicatie: 16-1-2009)

Nooit begrepen dat een ijsbreker een bron van nationale trots kan zijn. Ik las er vroeger wel eens over, in de Sovjet-pers. Dat waren ronkende artikelen, die hun doel meestal mijlenver voorbij schoten. Het opgeblazen taalgebruik was of irritant of werkte op de lachspieren, in elk geval leidde het de aandacht af van de ongetwijfeld indrukwekkende feiten.

Toen kwam ik een filmpje tegen over de Jamal. (Het oorspronkelijke filmpje bij dit stukje bleek niet meer beschikbaar, onderstaand filmpje is uit 2011.)

De kiel van het monster werd in 1986 gelegd in Leningrad, het schip liep van stapel in 1992 in Sint-Petersburg. Het was bedoeld om de noordelijke vaarwateren open te houden, maar de Jamal doet tegenwoordig vooral dienst als cruiseschip voor toeristen. Het zal ook een toerist zijn geweest die bovenstaand filmpje heeft gemaakt. Voor ruim 20.000 dollar kunt u inschepen (prijzen van 2008).

De Jamal is 150 meter lang. Er is een verwarmd zwembad aan boord en een eetzaal voor honderd man. Het kan lucht onder het ijs blazen, waardoor dat makkelijker breekt en het schip ook beter bestuurbaar wordt. Het maximum brandstofverbruik, bij dik ijs, is 300 gram uranium-isotopen per dag. Of dat veel is weet ik niet.

Leuk om te weten: de machtige Jamal is niet in staat naar de Zuidpool te varen. Het heeft het ijskoude zeewater nodig om de reactoren te koelen, een trip via de tropen is daarom ernstig af te raden.

Schrijnende foto's: Dior in Moskou, 1959

(Eerste publicatie: 15-1-2009)

Gênant, zo mag je deze foto’s toch wel noemen.

We schrijven 1959, modehuis Christian Dior vindt het wel een goed idee om twaalf modellen naar Moskou te sturen voor een originele fotoreportage … Tegenwoordig bulkt Moskou van de nieuwe rijken, die kunnen kopen wat ze willen. Eind jaren vijftig lag dat iets anders. De doorsnee-Moskoviet vond in de winkels alleen met veel geluk iets dat méér was dan een hobbezak met bloemmotief, en stond daar ook nog eens uren voor in de rij.

Hoe zijn deze foto’s ontvangen indertijd? Zou niemand de wenkbrauwen hebben gefronst? Riepen de plaatjes alleen maar medelijden op met die arme Russen? En niet de schaamte die je nu toch voelt als je dit zo ziet? Hoe dan ook, de foto’s werden afgedrukt in Life Magazine van 6 juli 1959. In de inhoudsopgave staat: Dior’s models brighten up Red Square …

Weinigen zullen het indertijd vermoed hebben, maar 50 jaar later waren de rollen omgedraaid.

De misbaksels van Tsereteli, waaronder Peter de Grote in Moskou

(Eerste publicatie: 13-1-2009)

Wie maakt Zoerab Tsereteli duidelijk dat 'ie echt beter kan stoppen? Dat het wel genoeg is zo, met al die monstrueuze bronzen misbaksels van hem?

Beeldhouwer Tsereteli krijgt bakken kritiek, maar trekt zich nergens wat van aan. Wat zou hij ook. Als president van de Russische Academie van Kunsten heeft hij machtige vrienden. IJdele vrienden ook, die het wel mooi vinden als ze in judopak met bronzen spierbundels XXXL worden neergezet. Ik denk dan: je staat lelijk voor aap, maar kennelijk verliezen velen bij het verwerven van macht hun onderscheidingsvermogen.

Het meest berucht is Tsereteli’s Peter de Grote in Moskou. Op het Moskou-blog van NRC-Handelsblad toonde ik eerder (vrij overtuigend) aan dat we hier eigenlijk te maken hebben met een beeld van Columbus. Amerika weigerde dit geschenk echter, waarna Tsereteli, niet voor één gat te vangen, Columbus’ hoofd eraf schroefde en de kop van Peter erop zette. En het ten geschenke gaf aan Moskou, het koninkrijkje van zijn goede vriend burgemeester Loezjkov. Kijk eens naar de kleding. Peter de Grote, rond 1700, in zo’n rokje? Dacht het niet.

En wie me niet gelooft, moet ook maar even kijken naar het beeld van Peter de Grote dat Tsereteli in 2006 in Sint-Petersburg afleverde. Juist: lange jas, hoge laarzen, zo kennen we Peter!

 

21000.jpg

Zier hier trouwens het oordeel van de tsaar zelf over “Peter als Columbus”:

Maar ook dat strenge oordeel kan onze Zoerab niet stoppen. Wat lees ik in het tijdschrift Itogi? Hij is bezig met een 33 meter hoog standbeeld van Christus, bestemd voor een nog geheime locatie in Moskou. Itogi: “Da’s een stuk lager dan het Christusbeeld op de berg Corcovado bij Rio”. Tsereteli: “Maar het mijne krijgt een voetstuk van bijna 75 meter”.

De metro in Kiev: kapitalisme gaat ondergronds

(Eerste publicatie: 12-1-2009)

We brengen even een bezoekje aan Oekraïne, waar het kapitalisme zich niet alleen openbaart in gestegen gasprijzen, maar ook in kleurrijke muurschilderingen in de metro van Kiev.

Blogger Russos plaatste de foto’s en zag zijn bezoekersaantallen flink stijgen. Het aantal reacties liep in de honderden, de meeste waren negatief. Op de vraag “waar spreken we af?”, schijn je al te kunnen horen: “Bij station Nescafé”. Eén bezoeker probeerde zich in te denken hoe het is als je na een avondje flink doorzakken ’s ochtends vroeg met een kater de metro terug neemt, en dan hebben ze net ’s nachts de reclame vervangen …. “Dan kan je je hersens wel weggooien”, vermoedt hij.

De scherpe tanden van Gazprom

(Eerste publicatie: 7-1-2009)

teplovlkajdom010508.jpg

Iedereen heeft het over gas, dan heb ik het ook maar even over gas. Ik kwam bovenstaande afbeelding tegen en dacht eerst: mooie reclame, goed gedaan! Er staat: GAZPROM, warmte naar elk huis. (In het Russisch klinkt dat veel beter: Gazprom, tepló v kazjdyi dom).

Natuurlijk is het helemaal geen reclame, het is een goed geslaagde fotomontage. De naam van de maker staat links onderaan. Nog los van die ‘handtekening’: geen enkel Russisch bedrijf zou er ook maar over piekeren om een gekleurd iemand zo’n prominente plaats in een reclame te geven. Het beeld is ook te agressief voor een reclame. (Dat voor zo’n agressief beeld juist weer wel een zwart iemand wordt gebruikt, geeft trouwens te denken). 

Op de site van Gazprom vond ik een ander beeld:

Het betreft hier de aanleg van de eerste Russische gasleiding, van Saratov naar Moskou in 1945-46. Tja, waar zijn de mannen? Nog aan het front of daar voor eeuwig achtergebleven, zo moet worden gevreesd. Ik vraag me van alles af bij deze foto. Wie zijn die vrouwen? Zijn ze daar vrijwillig (het tegendeel was in die jaren bepaald niet ondenkbaar)? Werd elke kolchoz of fabriek langs de route geacht een graafbrigade af te vaardigen? Zagen de vrouwen dat als een aardige afwisseling? Kregen ze er misschien extra voedselbonnen voor? De achtergrond kan ook grimmiger zijn. Veel Russinnen werden in de oorlog afgevoerd naar Duitsland om daar te werken. Bij terugkeer werden ze met de nek aangekeken en niet zelden verplicht om dan ook in eigen land zwaar werk te doen.

Met KRO's Memories naar Moskou

(Eerste publicatie: 28-12-2008)

Van al mijn opdrachten als tolk was het met afstand de leukste: met een cameraploeg van KRO’s Memories naar Moskou om samen met de Brabander Henk de Rijk op zoek te gaan naar sporen van zijn eerste liefde, het Oekraïense meisje Lisa Bogdanova.

Henk werd in de Tweede Wereldoorlog tewerkgesteld in Duitsland. De zestienjarige Lisa trof hetzelfde lot. De een kwam uit Vught, de ander uit een Oekraïens dorpje. Ze ontmoetten elkaar in Kleve en vonden bij elkaar steun en troost. Totdat plots op een dag Lisa verdwenen was, afgevoerd naar een andere stad.

Wat is er met haar gebeurd, hoe is haar leven gelopen? Henk hoopt in Moskou een antwoord te vinden op die vragen en krijgt daarbij hulp van het tv-programma Zjdi Menja, een soort Memories, maar dan in het Russisch. 

Dappere Henk. In de winter, niet meer zo vlot ter been, voor het eerst in een vliegtuig, naar zo'n vreemd land, voor een reis met een onzeker, misschien wel verdrietig resultaat. Het resultaat van zijn reis is te zien aanstaande maandag, 20.30 uur, Nederland 1.

Op de kerkhoven van Sint-Petersburg is weer plek genoeg

(Eerste publicatie: 16-12-2008)

Goed nieuws voor wie binnenkort in Sint-Petersburg komt te overlijden. Vladimir Rodkin, hoofd van de afdeling Rituele Diensten, verantwoordelijk voor de 53 openbare begraafplaatsen van de stad, meldt: “Er is plaats voor iedereen."

Geldgebrek, zo vertelt Rodkin aan de nieuwsdienst Rosbaltpiter, leidde in de jaren negentig tot verwaarlozing van de begraafplaatsen en een tekort aan ruimte. Door investeringen en de aanleg van een nieuw kerkhof in Kolpino, 20 km buiten de stad, is de situatie nu gelukkig aanzienlijk verbeterd.

sppr_2_2n_0047.jpg

Een blijvend probleem zijn de ‘verweesde’ graven, die nooit meer worden bezocht en al helemaal niet onderhouden. Er wordt een briefje aangehangen met het verzoek aan verwanten om zich even te melden. Ruiming is pas mogelijk, wanneer zich na drie jaar nog niemand heeft gemeld. Deze vergeten graven houden ongeveer een kwart van de oudere kerkhoven bezet. In totaal gaat het om 125 hectare.

Wie wel eens over een kerkhof in Petersburg loopt, weet dat juist die vergeten graven voor extra sfeer zorgen. Voor het personeel zijn ze alleen maar hinderlijk. Oude bomen zijn bijvoorbeeld niet goed te bereiken. Vallen die tijdens een storm om, dan kunnen ze een hoop schade aanrichten aan de nog wel verzorgde graven. Er is veel klauter-, zaag- en graafwerk voor nodig om zo’n omgevallen boom dan te verwijderen. “Daar gaat eenderde van ons budget voor onderhoud aan op”, aldus Rodkin.

Rodkin vertelt verder nog dat in Sint-Petersburg elk jaar 3.500 zwervers worden begraven. Een hele verbetering, in de onstabiele jaren negentig waren het er wel 9.000. Interessant om te lezen is ook dat 60 – 65 procent van de inwoners van de stad kiest voor cremeren. Dat is het hoogste cijfer in Rusland. Het landelijk gemiddelde bedraagt slechts negen procent. Overigens mogen niet geïndenticeerde zwervers niet worden gecremeerd. Hun lijken moeten bereikbaar blijven voor eventueel onderzoek.

Ranetki: populairder dan Poetin

(Eerste publicatie: 11-12-2008

Ranetki1.jpg

Als zelfverklaard Ruslandkenner kan je af en toe lelijk door de mand vallen.

Google publiceerde voor diverse landen de populairste zoekopdrachten van 2008. In Rusland bleek in de categorie “Publieke Personen” Ранетки (Ranetki) het vaakst te zijn ingetikt. Ranetki? Ik had er nog nooit van gehoord. Het blijkt te gaan om een jeugdig muziekensemble, bestaande uit vijf dames die in eigen land kennelijk veel indruk hebben gemaakt. Meer info op www.ranetki.ru (Misschien ben ik ouderwets, maar mij maak je niet wijs dat die drummer, boven op de foto, drie tellen de maat kan houden).

Hieronder de toptien, waaruit blijkt dat Dima Bilan (die ken ik wel, die heeft het Eurovisie Songfestival gewonnen) bij de wat jongere Russen meer interesse wekt dan Poetin, en dat Britney Spears populairder is dan president Medvedev. Voor meer lijsten van ook andere landen, zoek bij google op zeitgeist en google.

Toptien zoekopdrachten Google 2008, Rusland:

1. Группа "Ранетки" (Ranetki)

2. Дима Билан (Dima Bilan)

3. Владимир Путин (Vladimir Poetin)

4. Бритни Спирс (Britney Spears)

5. Дмитрий Медведев (Dmitri Medvedev)

6. Тимати (Wat een engerd)

7. Бумбокс (Boemboks)

8. Linkin Park

9. Tokio Hotel

10. Metallica