Eindelijk dan toch: Voronezj - Stad van Militaire Glorie

(Eerste publicatie: 10-12-2008)

View fullsize

Dinsdag was het in Rusland de Dag van de Helden van het Vaderland (zeg maar: Vaderlandse Heldendag). Niet zo’n bekend feest nog, vorig jaar pas ingesteld.

Ter ere van het feest kregen drie steden de eretitel Stad van Militaire Glorie voor getoonde moed in de Tweede Wereldoorlog: Veliki Novogrod, Velikie Loeki en Dmitrov.

De eretitel is de moderne tegenhanger van de Sovjet-onder scheiding Heldenstad (Gorod-Geroi). De ‘versierselen’ zijn wel wat minder. In de USSR kreeg je als Heldenstad de Gouden Ster-medaille, de Lenin-orde en een oorkonde. Een Stad van Militaire Glorie krijgt nu alleen maar een oorkonde. Terwijl er wel verplichtingen tegenover staan: drie keer per jaar een plechtigheid met saluutschoten. De burgemeester van Veliki Novogord: “Dat betalen onze zakenmensen. Geen cent komt uit ons budget”.

Vorig jaar werd ook Voronezj Stad van Militaire Glorie, tot vreugde van de lokale veteranen en mijzelf. Eindelijk gerechtigheid! Ik studeerde ooit in die stad en begreep nooit waarom Voronezj – compleet in puin geschoten - niet tot Heldenstad was uitgeroepen en Moskou bijvoorbeeld wel. Uit de berichtgeving rond de late onderscheiding werd het me duidelijk. Bij Voronezj werd het tweede Hongaarse leger – strijdend aan Duitse zijde - door de Russen in de pan gehakt. Dat moest naderhand maar niet te veel aandacht krijgen. Hongarije was na de oorlog immers een bondgenoot geworden binnen het Warschau Pact.

View fullsize

De seksuele mores der Bolsjewieken - op papier

(Eerste publicatie: 6-12-2008)

View fullsize

Mijn vroegere lerares in Voronezj stuurde me onderstaand knipsel uit een oude krant. Ze kent mijn voorliefde voor Sovjet-buitenissigheden.

TWAALF GEBODEN VOOR HET GESLACHTSLEVEN VAN HET REVOLUTIONAIRE PROLETARIAAT

(Uit de brochure “Revolutie en Jeugd” , uitgegeven door de Communistische Sverdlov Universiteit, 1924)

1. Het geslachtsleven in het proletarisch milieu mag niet te vroeg tot ontwikkeling komen.

2. Geslachtelijke terughoudendheid is vereist tot aan het huwelijk, huwen pas in een situatie van volledige sociale en biologische rijpheid (20-25 jaar).

3. Geslachtsverkeer – slechts als uiteindelijke volbrenging van een diepe, alzijdige sympathie voor en gehechtheid aan het object van de geslachtelijke liefde.

4. De geslachtsdaad dient slechts de laatste schakel te zijn in een keten van diepe en complexe emoties, die de liefhebbenden op een gegeven moment verbindt.

5. De geslachtsdaad moet niet vaak herhaald worden.

6. Het geslachtelijke object moet niet vaak gewisseld worden. Minder geslachtelijke afwisseling.

7. De liefde moet monogaam zijn, monoandrisch (één vrouw, één man).

8. Bij iedere geslachtsdaad moet gedacht worden aan de mogelijkheid van de verwekking van een kind – men dient sowieso te denken aan nageslacht.

9. De geslachtelijke selectie dient te geschieden volgens de lijn van revolutionair-proletarische klasse-doelmatigheid. In liefdesrelaties dienen elementen van flirt, hofmakerij, koketterie en overige methoden van speciale geslachtelijke verovering afwezig te zijn.

10. Jaloezie dient afwezig te zijn.

11. Geslachtelijke perversiteiten dienen afwezig te zijn.

12. In het belang van de revolutionaire doelmatigheid heeft een klasse het recht om in te grijpen in het geslachtsleven van zijn medeleden; het geslachtelijke dient in alles ondergeschikt te zijn aan het klassebelang, mag het laatste niet in de weg zitten, dient het in alles ter dienste te zijn.

View fullsize

Een icoon met Stalin en de overste van de Heilige Olga-kerk

(Eerste publicatie: 4-12-2008)

View fullsize

Vader Jevstafij, overste van de Heilige Olga-kerk in Strelnja, onder de rook van Sint-Petersburg, krijgt straf.

Eigenmachtig heeft overste Jevstafij een icoon laten maken met daarop Josef Stalin. Voor eigen gebruik is dat misschien nog tot daaraan toe, maar de overste hing de icoon ook nog eens op in zijn kerk.

Ik had die icoon graag daar aan de muur gezien. En dan ook hoe de gelovigen zich voorover bogen om de icoon te kussen. In een tv-reportgae was hij wel te zien, maar al weggeborgen in de kelder. Vader Jevstafij heeft hem inmiddels mee naar huis genomen. Veel kwaad ziet hij niet in de icoon. Stalin heeft geen nimbus, is dus niet afgebeeld als heilige, en de leider van het wereldproletariaat was tenslotte een gelovig iemand.

Met dat laatste standpunt behoort Vader Jevstafij tot een minderheid, al is het aantal Russen dat het met hem eens is, ongetwijfeld behoorlijk groot. Lokale communisten hebben zich in elk geval al tot de kerk gewend met het verzoek om Stalin heilig te verklaren. Afbeelden op een icoon zou dan een stuk makkelijker worden.

Vader Jevstafij zit inmiddels thuis. Ziek, zegt zijn familie. Een zegsman van het bisdom verklaarde dat de overste uit zijn functie wordt ontheven. Hij mag aan zijn kerk verbonden blijven, maar slechts in de hoedanigheid van tweede priester.

Boris Ryzhy, dichter en bokser uit de Schrootwijk

(Eerste publicatie: 21-11-2008)

Gisterenmiddag plofte de mailing met een aankondiging op de elektronische mat, ’s avonds schreef ook de Russischtalige website van de BBC erover: een documentaire van de Nederlandse Aliona van der Horst. Titel: Boris Ryzhy.

View fullsize

Dichter en lokale bokskampioen Boris Ryzhy pleegde in 2001 op 26-jarige leeftijd zelfmoord. Zijn korte leven bracht hij door in Sverdlovsk (later herdoopt in Jekaterinburg). In de trieste fabriekswijk waar hij woonde, zag hij hoe de perestrojka de fundamenten onder het bestaan wegtrok. Hij dichtte over de gevolgen voor zijn generatie, de laatste geboren in de Sovjet-Unie. Van der Horst tegen de BBC: “Ik wilde een film maken over een dichter en mens, voor wie het leven in die wereld en in die tijd, waarin hij verzeild was geraakt, ondraaglijk was geworden.”

Ryzhy wordt gezien als de belangrijkste dichter van zijn generatie. Zijn werk verscheen al in veel vertalingen. Van der Horst maakte indruk met eerdere films over Rusland. Boris Ryzhy is te zien op maandag 1 december, 23.25 uur, Nederland 2 (Uur van de Wolf). Op het IDFA in Amsterdam dingt de documentaire mee naar de Zilveren Wolf.

Over Boris Ryzhy en de film hier (Engels, Nederlands).

De wijk waar Boris woonde heet trouwens Vtortsjormet, een samenvoegsel van Vtoritsjny Tsjornyi Metal. Wij zouden zeggen: de Schrootwijk. Of: Recycled-IJzerwijk. benieuwd hoe dat in de film vertaald wordt.

Zenit versus Dinamo Moskou: Lev Jasjin en een geestelijk Tsjernobyl

(Eerste publicatie:  18-11-2008)

View fullsize

De Russische sportkranten komen woorden te kort in hun verontwaardiging over een spandoek, dat zondag twee minuten te zien was tijdens de wedstrijd Zenit-Dinamo Moskou. Het was inderdaad weinig verheffend: Jullie Jasjin is gecrepeerd, Dinamo zal creperen! Bij de wereldberoemde doelman Jasjin werd een been geamputeerd, na lange tijd overleed hij uiteindelijk aan de complicaties.

Sovetski Sport, die Jasjins weduwe aan het woord liet (“Ik was met stomheid geslagen”), plaatste een geretoucheerde foto van het spandoek:

Sport Ekspress zorgde voor wat meer context. In de jaren tachtig was tien procent van het publiek aan de wilde kant, schrijft de krant. Daar stond een middenklasse van supporters (volwassen kerels, hun vrouwen en kinderen) tegenover. Die middenklasse is uit het stadion verdwenen. “Voetbal is een sport geworden voor figuren die het contact met deze tijd hebben verloren, voor aan hun lot overgelaten schooluitvallers”. De krant denkt met weemoed aan een Moskouse actie van vroeger: “Neem je mama naar het voetbal”.

Sport Ekspress: “Helaas, de middenklasse is in het stadion vrijwel tot nul gereduceerd. En op de tribunes heerst nu de atmosfeer van een geestelijk Tsjernobyl”.

View fullsize

Clown Nikoelin en de heilige circuspiste

(Eerste publicatie: 10-11-2008)

Als je dan toch een keer begraven moet worden, dan maar met een mooi beeld op je graf.

Wordt de Moskouse Novodevitsje-begraafplaats je laatste rustplaats, dan is de kans dat je dat posthume genoegen mag smaken, zeer groot. Het stikt daar werkelijk van de mooie beelden. Kijk bijvoorbeeld eens naar dat van Joeri Nikoelin, bij leven clown en filmacteur.

View fullsize

Ik stond enkele jaren geleden bij zijn graf, toen viel het me niet op, maar nu ik de foto zie, zeg ik: natuurlijk! De stenen boog waarop hij zit, is de rand van een circuspiste.

Ooit werkte ik in het Russische staatscircus. (Ik zal er niet te vaak op terugkomen, het was maar een vakantiebaantje). Tussen twee voorstellingen door zat ik op de rand van de piste met mijn rug naar een paar oefenende artiesten. Eén van hen tikte me op de schouder en zei: de piste is heilig, daar mag je niet met je rug naartoe zitten. En hij legde zijn vermaning uit: als er uit de ring plots een knots op je afvliegt, kan je die maar beter zien aankomen.

Tomsk was geen mooie stad

(Eerste publicatie: 6-11-2008)

Kort geleden schreef ik hier dat standbeelden in Rusland doorgaans groot zijn. Dat behoeft een aanvulling. De afgelopen jaren zijn juist aardig wat kleine standbeelden neergezet, die een aangenaam contrast vormen met het vele massieve werk uit de vorige eeuw. Vaak zijn het vriendelijke beelden en beeldjes met een knipoog.

Een mooi voorbeeld is deze Anton Pavlovitsj Tsjechov aan de oever van de Tom in de stad Tomsk in Siberië.

De schrijver was in 1890 in Tomsk op doorreis naar Sachalin en noteerde in zijn dagboek: “Tomsk is niks. .. Ontzettend saaie stad … en de mensen zijn zo verschrikkelijk saai … Een dronken stad. Geen enkele mooi vrouw, Aziatische rechteloosheid … Dikke modder … maar er ontkiemt ook wel een beetje beschaving – in de herberg reikte de serveerster mij een lepel aan die ze af had geveegd aan haar achterwerk … De stad onderscheidt zich in positieve zin, doordat gouverneurs hier sterven als vliegen …”

De lokale beeldhouwer Leonti Oesov betaalde Tsjechov 114 jaar later terug met een vriendelijk-ironisch beeld. Op het ronde sokkeltje staat: “Anton Pavlovitsj in Tomsk door de ogen van een dronken boertje in de goot die Kasjtanka nooit gelezen heeft”.

Het rode marmer van Beslan

(Eerste publicatie: 4-11-2008) 

View fullsize

Een kort filmpje er wordt geen woord in gesproken. Wat ook niet hoeft, de beelden zeggen genoeg.

Standbeelden en gedenktekens zijn in Rusland vaak groot. Ze worden ontworpen vanuit de gedachte dat omvangrijk gelijkstaat aan indrukwekkend.

De gedenkplaats op het filmpje is ook omvangrijk, maar alleen omdat het aantal slachtoffers dat er ligt, zo hoog is.

Verder zijn de maten hier juist menselijk gebleven, en dat maakt het zo indrukwekkend. Het is de begraafplaats van de slachtoffers van de schoolgijzeling in Beslan.