Goelag: Kersnovskaja in combinatie met Sjalamov

(28-4-2009)

Hoe heeft dit boek aan mijn aandacht kunnen ontsnappen … Onbegrijpelijk en bijna onvergeeflijk! En nu is het in de voor mij bereikbare boekwinkels (ook op internet) uitverkocht.

Efronsinija Kersnovskaja (1908-1994) bracht twaalf jaar door in de Goelag en deed daar naderhand verslag van in tekeningen en tekst.

Ik kwam Kersnovskaja weer op het spoor dankzij de culturele site Izo. Ik had wel eens werk van haar gezien (het weekblad Ogonjok besteedde ooit aandacht aan haar), maar het 856 pagina’s dikke boek Hoeveel is een mens waard (Сколько стоит человек, uit 2006), met daarin al haar tekeningen over haar jeugd en de nachtmerrie van de kampen daarna, was me ontgaan.

Via Izo belandde ik op een site die volledig aan Kersnovskaja is gewijd. De tekeningen en verhalen uit bovengenoemd boek zijn er te zien. Ook haar andere werk wordt gaandeweg op de site gepubliceerd.

Wat een wrange combinatie: die aandoenlijke stijl van de tekeningen en de ellende die ze uitbeelden. De literaire kwaliteit van Kersnovskaja’s verhalen ga ik niet beoordelen, daar wil ik eerst het boek voor in handen hebben. Maar de tekeningen alleen al … Lees ze in combinatie met de kampverhalen van Varlam Sjalamov, een scherper beeld van de kampen onder Grote Mensenvriend Stalin is niet te krijgen.

Hier nog een kort vervolg.

Bij een parade op het Rode Plein is een paraplu nooit nodig

(Eerste publicatie op 30 -4-2009)

Graaft u even in uw geheugen: kunt u zich een parade op 9 mei op het Rode Plein herinneren in de regen? Nee, dat kunt u niet, en dat is geen toeval. Ook dit jaar worden weer vliegtuigen de lucht ingestuurd, indien zich op Overwinningsdag wolken samenpakken boven Moskou. De wolken worden met chemicaliën bewerkt en laten dan hun natte lading los ver voor ze het centrum kunnen bereiken.

Vroeger werd daar geheimzinnig over gedaan, tegenwoordig in het geheel niet. Zo weten we nu uit tal van artikelen  dat op het vliegveld Tsjkalovski vanaf 7 mei vliegtuigen (type An-12 en An-26) klaar staan voor het geval dat. Eerst stijgt een ‘vliegtuig- meteolaboratorium’ (самолет-метеолаборатория) op en dan, met tussenpozen van 10 minuten, vier andere toestellen. In totaal kunnen twaalf vliegtuigen worden ingezet. Zij beginnen hun heilzame werk op 100 kilometer van de hoofdstad. Kosten: 38 miljoen roebel (70 procent gaat op aan het transport, 15 procent aan chemicaliën, 15 procent gaat naar de uitvoerder).

Verder is het tegen deze achtergrond misschien nog aardig om te vermelden dat in Moskou vandaag het ‘fontein-seizoen’ is geopend. De fonteinen in de stad spuiten na een winterpauze weer vrolijk water.

Overigens kwam ik op het weblog van Olaf Koens deze geweldige foto tegen. Je bent een boodschapje aan het doen, draait je om en er rolt een ballistic missile voorbij. Dit in het kader van de oefeningen voor 9 mei.

Chelsea-doelman Petr Cech en het Russische leger

(Eerste publicatie:  3-5-2009)

Altijd als ik Chelsea-doelman Petr Cech zag, kreeg ik een licht unheimisch gevoel. Nog steeds eigenlijk, maar ik weet nu waar dat vandaan komt. Kijk even naar de foto hierboven.

En kijk dan even hier, een foto genomen in het centrum van Moskou tijdens de oefeningen voor de parade van 9 mei:

Die helm! Wat Petr op zijn hoofd heeft, is gewoon een helm uit het Russische leger waar ze die gekke koptelefoons vanaf hebben gehaald.

Geen twijfel mogelijk. En niet zo vreemd ook, natuurlijk. Petr komt uit Tsjechië en jarenlang speelde Rusland daar de baas, met een legerbasis hier en een legerbasis daar. En iedereen weet: voor een fles drank ruilen Russische soldaten alles! Bij de familie Cech op zolder lag gewoon nog zo’n helm, en toen Petr na zijn zware hoofdblessure (opgelopen tegen Reading, beelden makkelijk te vinden op youtube), extra hoofdbescherming wilde, kwam dat ding opeens goed van pas.

En let ook nog even op die reclame, die witte letter op dat blauwe vlak, links achter het glazen dak. Samsung! En wat staat er op de keeperstrui van onze Petr? Samsung! En dat is natuurlijk geen toeval. Je moet in deze wereld de verbanden ruim durven zien.

Mark Rothko en de tien duurste schilderijen uit Rusland

(Eerste publicatie: 21-4-2009)

Ik ben niet zo’groot kenner van de schilderkunst. Ik heb zo mijn voorkeuren, ik vind iets mooi of niet mooi, of er tussenin – wat eigenlijk ook wel zal gelden voor de echte kenner. Hoe dan ook, niet door gericht zoeken, maar bij toeval belandde ik op artinvestment.ru.

Een boeiende site, waar je in een oogopslag kunt zien of investeren in Russische kunst de afgelopen tien jaar verstandig is geweest. Uitgesplitst naar genre tonen grafieken de ontwikkelingen van de laatste jaren. We zien een recente, fikse waardedaling, maar in vergelijking met de beursindexen lijkt mij de slachting nog mee te vallen.

Aardig is ook de toptien van de duurste Russische schilderijen. De site waarschuwt dat je bij zo’n lijstje vooral niet moet vragen “waarom nu precies dit ene werk” zo duur is. Ook wordt er op gewezen dat het begrip “Russisch” ruim moet worden gezien. Wie in het Russische rijk of in de USSR is geboren, geldt op de site als Russisch kunstenaar. Alleen doeken die via een veilinghuis van eigenaar zijn verwisseld, tellen mee. Per kunstenaar neemt de site slechts één doek op in de toptien:

1. Mark Rothko: Witte centrum. Op 15.05.2007 verkocht voor 65 miljoen dollars (foto boven).

2. Kazimir Malevitsj: Suprematische compositie. 3-11-2008. 60 miljoen.

3. Vassily Kandinsky: Fuga. 17.05.1990. 19 miljoen dollar

4. Alexej von Jawlensky: Shokko met een hoed met brede rand. 05.02.2008. 8,4 miljoen pond.

5. Chaïm Soetine: Man met rode sjaal. 05.02.2007. 7,8 miljoen pond.

6. Mark Chagall: Jubileum. 17.05.1990. 13,5 miljoen dollar.

7. Natalya Goncharov: Bloemen. 24.06.2008. 5,52 miljoen pond.

8. Konstantin Somov: Regenboog. 13.06.2007. 3,3 miljoen pond.

9. Ilya Kabakov: Kever. 28.02.2008. 2,6 miljoen pond

10. Vladimir Baranov-Rossine: Ritme (Adam en Eva). 24.06.2008. 2,72 miljoen pond.

Als ik er eentje uit dit lijstje moet kiezen, dan nummer 5:

Morgen over een Russische schilderes aan mijn eigen muur, die mooi ook wordt genoemd op artinvestment.ru ... 

De eeuwige supporter van Tom Tomsk

(Eerste publicatie: 19-4-2009)

Het voetbal van dit weekeinde is weer voorbij, de supporters zijn naar huis. Maar hij zit er nog, hij zit er altijd. Hij weet niet beter. Hij is de Eeuwige Supporter op de tribune (vak 4, oost) van Tom Tomsk.

Zomer, winter, sneeuw of zon, hij zit er en ziet alles zo weer vóór zich. Die bal op de lat van Kantsjelskis, die blunder van Dasajev, Arsjavin heeft ‘ie zien scoren, Pogrebnjak toen die nog voor Tomsk speelde. Hij zit er sinds 16 juli 2006, maar zijn voetbalgeheugen gaat veel verder terug. Hij is de Eeuwige Supporter. Die jongens om hem heen, wat weten die nou nog van Ponedelnik, Lev Jasjin, de gebroeders Starostin …

Soms komen er supporters, die stiekem foto’s maken en hem dan een sjaaltje omdoen. Meestal van weer zo’n club uit Moskou.

Ach, hij laat ze. Wat hem wel stoort, is het embleem van die bank op zijn borst, de Binbank. Alsof hij zijn bestaan aan het geld van die bank te danken heeft. Dat hebben ze dan daar bij die bank niet helemaal begrepen, want de Eeuwige Supporter was er altijd al en zal er ook altijd zijn. Zwevend boven het stadion of achter de doelen,vloekend, juichend, treurend om weer een gemiste kans. Daar heb je geen bank voor nodig.

(Het beeld is gemaakt door Leonti Oesov, die ook het beeld van Tsjechov in Tomsk maakte. Daar schreef ik hier over.)

De strijd tegen de ratten van Sint-Petersburg

(Eerste publicatie: 18-4-2009)

Het voorjaar is de beste tijd om ratten te verdelgen.

Dat heb ik niet van mezelf, ik las het in de Izvestija Sint-Petersburg. Het artikel begint aldus: "Het voorjaar is de beste tijd om ratten te verdelgen. In Sint-Petersburg is gisteren de deratizatie begonnen. De campagne duurt tot 20 mei."

Ik heb wel eens slechtere openingszinnen gelezen. Deratizatie! Дератизация, terwijl het Russische woord voor rat – krysa – helemaal niet op rat lijkt. (Ja, uit het latijn, ik weet het: we hebben het hier over de rattus rattus)

Vorig jaar werden er volgens de krant 40.000 locaties behandeld met een totale oppervlakte van 16,3 duizend vierkante meter. Er wordt een eenvoudige methode gebruikt: met gif bewerkt aas wordt in kleine doosjes gelegd. Helemaal veilig is dat niet, nieuwsgierige kinderen “en modieuze kleine hondjes” kunnen er nog wel bij. “Statistieken over vergiftigingen door rattengif worden in de stad niet bijgehouden”, voegt de krant daar omineus aan toe. Hoe dan ook: Sint-Petersburg telt op dit moment één rat per drieduizend vierkante meter. (Wat natuurlijk weinig zegt, zo’n gemiddelde, want je zal maar net op een plek zitten die dat gemiddelde flink nadelig beïnvloedt).

Tenslotte: enkele vaste lezers van dit weblog zijn vrij gevoelig voor alles wat Rusland – naar hun idee - eenzijdig in een kwaad daglicht stelt. Speciaal voor hen: ook in het Westen komen ratten voor. Twee jaar terug kwam er bij mij eentje door een ongebruikt rookgat zo de keuken binnengeploft. En vorige maand zag ik er nog eentje bij het station.

Barometer voor crisis in Rusland: de bruggen van Sint-Petersburg

(Eerste publicatie: 16-4-2009)

Recent schreef ik over barometers voor de crisis in Rusland, zoals lege reclameborden in Moskou en minder passagiers in de metro). Deze week stuitte ik op een barometer van een heel andere orde: de bruggen van Sint-Petersburg gaan niet open!

Dat is schrikken.

De open bruggen zijn onlosmakelijk verbonden met de stadsfolklore en zijn hét symbool van zomers Sint-Petersburg. ’s Nachts staan ze enkele uren omhoog om vrachtschepen door te laten. Bij gebrek aan tunnels is dat lastig voor alle verkeer en menig nachtbraker ziet zijn weg van het ene naar het andere deel van de stad geblokkeerd.

’s Winters speelt dat niet, want het ijs maakt scheepvaart dan onmogelijk. Sinds 1996 is 10 april de vaste datum waarop het verkeer over de rivier weer wordt toegestaan, zelfs als er op die datum nog een ijsbreker aan te pas moet komen. Vanaf die dag gaan ’s nachts volgens een vaste dienstregeling de diverse bruggen open.

Maar wat blijkt nu? Er heeft zich nog geen vrachtschip gemeld. Er is geen lading! Hoofdingenieur Aleksandr Belov, verantwoordelijk voor de bruggen: “Technisch zijn we er klaar voor, maar de inwerkingtreding van de dienstregeling is voor onbepaalde tijd uitgesteld.” Verwacht wordt dat de bruggen eind deze maand wel open zullen gaan. We mogen het hopen, want een zomer zonder open bruggen tijdens de Witte Nachten van Sint-Petersburg is geen zomer.

Hier de dienstregeling:

De eeuwigheidswaarde van Vasili Sjoeksjin

(Eerste publicatie:  11-4-2009)

Tijd voor een toezegging, maar eerst iets over Vasili Sjoeksjin (1929-1974).

Najaar 2007 was ik in het kleine Brodjatsjaja Sobaka-theater in Sint-Petersburg bij een voorstelling van de acteur Vladimir Borisov, die vijf verhalen voordroeg van Sjoeksjin, mijn favoriete Russische schrijver van na de oorlog. Ik genoot, maar verliet het zaaltje toch met gemengde gevoelens. Het had niet vol gezeten, er waren misschien vijftien man op afgekomen. Was er in het moderne, gehaaste Rusland, in de ban van gas en snelle rijkdom, geen plaats meer voor de ‘kleine’ verhalen van ‘mijn’ schrijver uit de Altaj?

Sjoeksjin portretteert in zijn korte verhalen gewone mensen, meestal met een dorpse achtergrond, kwetsbaar en in verwarring door de moderne tijd. Waar veel Sovjet-literatuur – om over de Sovjet-media nog maar te zwijgen - industrialisatie en mechanisatie verheerlijkte, koos hij onverholen partij voor het kleine, het menselijke, dat in de verdrukking was geraakt.

Meer schrijvers plaatsten vraagtekens bij de ronkende vijfjarenplannen, de onderwerping van dorp en natuur aan de heilige vooruitgang. Fjodor Abramov, Valentin Raspoetin en Boris Mozjaev, bijvoorbeeld. Zij maakten echter van hun werk – veel meer dan Sjoeksjin – een vehikel voor een programma, voor een idee. Het maakte hun boeken tot spannende lectuur (je speurde tussen de regels door naar de verboden boodschap), maar de literaire kwaliteit leed daar onder.

Altijd had ik het idee dat Sjoeksjin boven de andere derevensjtsjiki, de dorpschrijvers, uitsteeg, dat zijn werk, zonder die ideologische ballast, overeind bleef en eeuwigheidswaarde had. Daarom was ik zo teleurgesteld over die lage opkomst, die avond in Sint-Petersburg. (Mij bleek later dat Brodjatsaja Sobaka niet is aangesloten bij het centrale ticket-systeem, waardoor het moeilijker reclame kan maken).

Maar zie, een nieuw toneelstuk gebaseerd op verhalen van Sjoeksjin, op de planken gebracht door het Theater van de Naties, trekt volle zalen! Er wordt over geschreven, gediscussieerd, de zalen (het stuk is op tournee) zitten vol, al zijn de kaartjes bepaald niet goedkoop. Titel: Rasskazi Sjoeksjina (Verhalen van Sjoeksjin). Het beleefde vorig jaar al zijn première. Tot mijn schande moet ik bekennen dat mij dat was ontgaan. Maar dat krijg je, met een weblog dat van ‘veraf’ wordt bijgehouden.

En dan nu mijn toezegging. Vanaf volgende week verwacht ik wat meer tijd te hebben voor dit weblog. Die extra tijd wil ik gebruiken om iets meer aandacht te besteden aan literatuur (fictie en non-fictie). Zo’n première als van Rasskazy Sjoeksjina zal me geen tweede keer ontgaan.

Voor het Sjoeksjin Museum hier.

(Bij Google zal Shukshin als zoekopdracht meer hits opleveren dan Sjoeksjin)

Update: In de zomer 2010 trok het toneelstuk in Amsterdam, opgevoerd in het kader van het Holland Festival, volle zalen. 

Zenit voor lege tribunes. En Spartak Moskou dan?

(Eerste publicatie: 10-4-2009)

Ik houd de Russische voetbalbond de komende dagen scherp in de gaten. Want: gelijke monniken, gelijke kappen.

Wat is er aan de hand? Vorig seizoen was er tijdens de wedstrijd Zenit – Dinamo Moskou heel even een spandoek te zien met de weinig fijnzinnige tekst: Jullie Jasjin is gecrepeerd, Dinamo zal creperen!  Ik schreef er hier over. Heel Rusland in rep en roer en als straf moest Zenit de eerstvolgende thuiswedstrijd zonder publiek spelen. Dat was de eerste wedstrijd van dit seizoen tegen Satoern. Wij lieten ons niet van de wijs brengen en wonnen met 2-1.

Nu werd afgelopen weekeinde de wedstrijd Spartak Moskou – Spartak Naltsjik gespeeld. Naltsjik is de hoofdstad van de deelrepubliek Kabardië-Balkarië. Supporters van de thuisclub hielden deze tekst omhoog:

Voor wie het Russisch niet machtig is: de letters vormen samen het woord schapenneukers.

Spartak Moskou heeft zijn excuses al aangeboden, maar Spartak Naltsjik eist sancties. En nu ben ik heel benieuwd. Een wedstrijdje zonder thuispubliek lijkt me wel het minste, niet? Wagt ik al zei: gelijke monniken, gelijke kappen.

Bij die wedstrijd-zonder-publiek tussen Zenit en Satoern werd trouwens nog – ik kan ook niet helpen dat het komisch klinkt – een minuut stilte in acht genomen. Dit ter nagedachtenis aan de overleden Vladimir Koetsjmi, hoofdredacteur van Sport Ekspress.

Update: de Russische bond heeft Spartak Moskou veroordeeld tot een boete van 500.000 roebel ...