Ruslands status op het wereldtoneel: "...a severe psychological hangover from the loss of empire."

(Eerste publicatie: 23-8-2009)

“These vainglorious photo-shoots are more a measure of weakness. Sad really – a middle-aged man desperate to show the world he still has his physique. The Russian prime minister would do better to buy himself a sports car. More seriously, Mr Putin’s apparent compulsion to flaunt his torso offers an unfortunate metaphor for Russia itself: a great, but waning power deluding itself that a show of muscle is the way to cling on to past glory.”
Philip Stephens in de Financial Times over de status van Rusland op het wereldtoneel.

Eigenlijk wilde ik bovenstaand citaat bewaren voor de rubriek Gevonden Onderwerpen, maar dan zou ik er op zijn vroegst pas over een paar dagen naar kunnen verwijzen. Inmiddels ben ik de column al op zo veel plekken tegengekomen, dat verder wachten weinig zin heeft.

“… a falling population, a withering economy and severe psychological hangover from the loss of empire.”

Geen stuk waar je vrolijk of optimistisch van wordt, maar ik kan er weinig tegenin brengen. Terecht ook dat Stephens wijst op de kater waar de Russen na het ‘verlies’ van de Sovjet-Unie nog altijd mee zitten. Voor de meeste Europeanen (zeker uit kleine landen) is zoiets moeilijk na te voelen, terwijl die kater toch een politiek factor is van jewelste. Ze vormt de basis van Poetins populariteit. Hij heeft er - in de ogen van de Russen - voor gezorgd dat Rusland op het wereldtoneel niet meer geknield zit, maar weer overeind is gekomen.

(Op de site van de Financial Times is het stuk twee keer te bekijken zonder dat u zich hoeft te registreren. De column is ook - zonder registreren - te vinden bij onze immer genuanceerde vrienden van La Russophobe.)

Augustus - in Rusland traditioneel de maand van rampen

(Eerste publicatie: 21-8-2009)

Augustus zit er voor het grootste deel op en voor Rusland is dat maar goed ook. De laatste zomermaand brengt opvallend vaak rampspoed en wordt in de volksmond ook wel de Zwarte Maand genoemd. Een overzichtje (lang niet compleet – klein grut als een verongelukte helikopter of een neergestorte straaljager laat ik weg):

Brand in de Ostankino TV-toren, 2000

Brand in de Ostankino TV-toren, 2000

- De staatsgreep van 1991; augustus

- De default van 1998: augustus

- De aanslag in een Moskouse voetgangerstunnel in 2000: augustus

- De ramp met de Koersk in 2000: augustus

- De brand in de Ostankino TV-toren van 2000: augustus

- Het ongeluk met de K-159 duikboot in 2003: augustus

- De aanslagen op een TU-154 en TU-134 in 2004: augustus

- Het gijzeldrama in Beslan in 2005: bijna augustus (1 september)

- De explosie op de Tsjerkizov markt in 2006: augustus

- De oorlog met Georgië van 2008: augustus

En nu weer het ongeluk met de Sajano-Sjoesjenski waterkrachtcentrale: augustus …

Je zal de Russen de kost moeten geven die hier duistere krachten achter vermoeden of de verklaring zoeken in aardstralen, energievelden of de stand van de diverse hemellichamen. Aanhangers van deze theorieën hebben – dat moet gezegd – een wijde blik en kijken ver over de grenzen. De uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 …. augustus!

Het Ministerie voor Noodsituaties ziet andere oorzaken: in augustus zijn veel ervaren ploegen en bemanningen op vakantie en wordt her en der reservepersoneel ingezet. Door het vakantiegevoel is men sowieso wat minder alert en daar maken terroristen gebruik van.

Een nuchter geluid komt er ook van diaken Andrej Koerajev in de Rossijskaja Gazeta: “Je moet niet op de data letten maar op de veiligheidsvoorschriften. En bedenk dat tegen de achtergrond van de catastrofe van oktober 1917 de rest kinderspel is.”

Verder ontdekte ik nog dat onder het woordje ramp soms onverwachte dingen worden verstaan. Op proza.ru noemt ene Aleksej Toertsjin op zijn lijstje van rampen:

31 augustus 1994: Pentiumcomputer verslaat wereldkampioen schaken Gari Kasparov.

Millerhof bij Moskou - de nieuwe roman van Thomas Rosenboom

(Eerste publicatie: 17-8-2009)

Schrijver Thomas Rosenboom moet snel naar Moskou.

In 1999 publiceerde Rosenboom de bestseller Publieke Werken, een historische roman over de bouw van het Amsterdamse Victoriahotel. Twee huiseigenaren wilden niet wijken voor het hotel, dat vervolgens om de huisjes heen werd gebouwd. Beide huisjes maken sindsdien onverstoorbaar deel uit van de gevel.

Deze zomer maakte een Russische blogger niet ver van Moskou een luchtfoto van een enorm buitenverblijf in aanbouw. Het patserige bouwsel met tuinen is sindsdien een geliefd onderwerp op het Russischtalige web. Niemand weet zeker wie de eigenaar is, maar alle vingers wijzen naar Gazprom en/of Aleksej Miller, de baas van het bedrijf.

Een connectie met Sint-Petersburg (Millers geboorteplaats) ligt alleen al vanwege het bouwwerk zelf voor de hand: het lijkt wel heel erg op Peterhof, het buitenverblijf van Peter de Grote vlakbij Sint-Petersburg. Het nieuwe buiten bij Moskou heet in de volksmond al Millerhof.

En waarom moet Thomas Rosenboom naar Moskou? Kijk nog even naar de foto. Eén boer in het dorp heeft zich niet laten uitkopen. Rechtsboven maakt de rechte, drie meter hoge betonnen omheining gedwongen een bocht naar binnen, richting hoofdgebouw, om het aardappelveldje van de boer heen.

De halsstarrige boer (dat hij zijn verzet heeft overleefd zonder schade aan have en leden is opmerkelijk) heet Grigori Sjabajev. Dat lijkt mij een goede naam voor de hoofdfiguur van Rosenbooms nieuwe roman, die niet ver van Moskou voor het oprapen ligt.

Heel rijke Russen en hun boot

(Eerste publicatie: 12-8-2009)

Zou dat nou leuk zijn, zo’n boot? Ik bedoel: het sluisje bij Weesp kan je vergeten. Daar kom je echt niet doorheen. Het Veerse Gat, de Vecht, de Bonkevaart … Gaat de politie te water niet goed vinden. Of zou zo’n ding daar helemaal niet voor bedoeld zijn?

Texel, dat zou misschien nog lukken! Een rondje eromheen, biertje op het achterdek en dan vol gas richting de Balearen.

Het massieve jacht op de foto boven is de Anastasia, gebouwd op de Oceanco werf in Alblasserdam. Eigenaar van de boot: Vladimir Potanin, zakenman uit Rusland. Lengte: 75,5 meter, bemanning: 20 koppen, kosten: 200 miljoen dollar.

Eigenlijk is die Potanin een beetje een looser. Er zijn vijf Russen die een grotere boot hebben! De grootste is van Andrej Melnitsjenko. Dat is de A (119 meter, 37 koppen, 260-280 miljoen, werf: Blohm & Voss, Duitsland). Mooi ding! Maar die naam ... A. Nou ja, altijd nog beter dan Olga of Tamara.

De A van Melnitsjenko

Op het lijstje van tien grootste Russische boten staat er nog eentje die in Nederland is gebouwd, op de achtste plaats, de Solemar van Michail Prochorov (61,5 meter, 16 koppen, prijs niet bekend), gebouwd bij Amels in Makkum. Goed gedaan, mannen! 

Het complete lijstje van de tien grootste boten vindt u hier. Ik ga dat niet allemaal zitten overtikken, zo opwindend is het nu ook weer niet. Wat me nog opvalt is dat het Nederlandse woord koppen (in de betekenis van bemanningsleden) niet de sprong naar het Russisch heeft gemaakt. Zo veel andere zeevaarttermen deden dat wel. Kajuit, stuurboord, rede, fokkemast, de lijst is eindeloos.

Russen willen nog wel eens zeggen dat de Russische taal zo rijk is! Moet je vragen waarom ze dan al die scheepvaarttermen uit het Nederlands hebben moeten halen. Hebben ze doorgaans geen antwoord op.

Update: Meer over de Solemar van Prochorov schreef ik hier. Daar kunt u ook horen hoe Prochorov yacht uitspreekt op z'n Nederlands (jacht) en niet op z'n Engels. Dat heeft te maken met die Nederlandse herkomst van de Russische scheepvaarttermen.

Door Zenit ontslagen Dick Advocvaat gaat het niet drooghouden

(Eerste publicatie: 10-8-2009)

Dick Advocaat is ontslagen door Zenit Sint-Petersburg en kan zich opmaken voor een prachtig afscheid.

Niet door het bestuur van de club. Dat dankt Dick op de website voor het vele goede werk, maar echt hartelijk klinkt het allemaal niet. Ja, onder Advocaat zijn prachtige successen behaald en die zijn verbonden aan zijn naam. Maar sinds hij getekend heeft als bondscoach van België, “zijn de resultaten van Zenit aanmerkelijk verslechterd en de plaats van de ploeg op de ranglijst bevalt de supporters en de leiding niet”.

Geen woord over het vertrek van de steunpilaren Arsjavin en Timosjtsjoek en de langdurige blessure van die andere topper, de Portugees Dani. En natuurlijk al helemaal niet over het onvermogen van het bestuur om die gaten te vullen met geslaagde aankopen.

Wel nog een klinisch slotzinnetje: “De club bedankt Advocaat – en gaat verder”.

Een prachtig afscheid krijgt Advocaat van de supporters. Dat gaat iets worden waarbij het vertrek van Gertjan Verbeek uit de Kuip volledig verbleekt. Een ere-escorte op de lange, rechte Moskovski prospekt naar het vliegveld, spandoeken, vuurwerk. En bij het vliegveld een massa mensen die Dicks naam scanderen, hem er niet door willen laten en hopelijk ook nog dat prachtig Zenit-clublied inzetten. Ik voorspel dat Dick uit Den Haag het daarbij niet droog houdt.

Update: Inderdaad, Dick hield het niet droog. Kijk maar hier.

De kommoenalka's en de Nederlandse consul in Sint-Petersburg

(Eerste publicatie: 8-8-2009)

Nina Vasilievna en Anna Matveevna zijn bijna hun hele leven lang buurvrouwen achter dezelfde voordeur. Hun adres: een kommoenalka op de Kamennoostrovski Prospekt in Sint-Petersburg.

De foto is uit 2006. Ik kwam ‘m tegen in het Kommoenalka museum op internet, een site (Russisch/Engels) gewijd aan de ‘communale appartementen’, de kommoenalka’s. De site noemt zichzelf een online etnografisch museum, en dat is niets teveel gezegd. De kommoenalka’s vormen een wereld op zich, met een eigen geschiedenis, eigen regels, een eigen vocabulaire en specifieke omgangsvormen.

De kommoenalka’s ontstonden al snel na 1917. De woningnood werd bestreden door complete families in te kwartieren bij welgestelde bewoners van ruime appartementen. Eén kamer per familie, zonder eigen sanitair, dat moest net als de ene keuken met de overige bewoners worden gedeeld. De oorspronkelijke bewoners hadden geen keus, ze waren plots niet meer dan medebewoners achter de ene gedeelde voordeur.

Generaties groeiden op in deze benauwende omstandigheden, met een rij voor de badkamer, de gang volgestouwd met kasten, waar de buurman alcoholist kon zijn of psychisch niet helemaal in orde, waar de eetlucht van de ander onverdraaglijk kon zijn, luidruchtig bezoek of een verdwenen fles melk kon leiden tot schreeuwerige ruzies en ellendige vetes.

Met de bouw van nieuwe woonwijken onder Chroesjtsjov begon het aantal kommoenalka’s terug te lopen, maar nog altijd zijn ze geen uitzondering. Omdat ze doorgaans in het oude centrum van de stad zitten, zijn het gewilde objecten – mits leeg opgeleverd. Vooral in de jaren negentig werden veel bewoners uitgekocht en werden de uitgewoonde appartementen verbouwd en teruggebracht tot wat ze oorspronkelijk waren: woningen voor welgestelden.

Een mooi voorbeeld is de ambtswoning van de Nederlandse consul in Sint-Petersburg aan Admiraltejskaja kade. Ook daar werden de bewoners uitgekocht, wat nogal wat voeten in de aarde had. Het leverde in elk geval genoeg stof op voor een complete afstudeerscriptie, van Charles Hoedt, student Ruslandkunde, tegenwoordig directeur van het Neso, afdeling Moskou.

Dokter Liza en haar vrijwilligers in Moskou

(Eerste publicatie: 27-7-2009)

Het Paveletski station in Moskou. Elke woensdag komt het team van dokter Liza Glinka hier om daklozen, verslaafden en andere hulpbehoevenden te helpen. “Ik werk met degenen van wie iedereen zich heeft afgewend. Vijf dagen per week werken we voor zieken die thuis stervende zijn, één keer per week gaan we op stap met een mobiele behandeleenheid”.

Het grootste sociale probleem in Moskou zijn zieke ex-gevangenen, veroordeeld in de jaren negentig, die recent onder een amnestie-regeling zijn gevallen. Ze hebben geen onderdak, kunnen zich niet meer aanpassen aan het gewone leven. Het team van Liza zorgt in elk geval één keer per week voor nieuw verband. De beschermkapjes zijn geen overbodige luxe, vooral onder daklozen kom TBC veel voor.

Liza is er voor verslaafden, ontslagen gastarbeiders, slachtoffers van politiegeweld, gestoorden … En door de crisis komen er nu ook ‘gewone’ mensen op haar busje af, vooral ouderen. Ze vragen om eenvoudige medicijnen en eten.

Bovenstaande gegevens en citaten komen van een site met reportages en artikelen over Liza en haar team. Ze zijn volledig afhankelijk van donaties. Op dezelfde site zijn ook de gegevens te vinden voor wie geld wil overmaken.

Meer foto’s van het Paveletski station hier.

Dokter Liza heeft een eigen weblog. Ze vult het niet alleen met haar medische bezigheden. Afgelopen weekeinde maakte ze een parachutesprong, het filmpje is op het blog te zien. Op zich niets uitzonderlijks, maar dat ze daar nog energie voor heeft …

Bovengenoemde site met reportages begint met een citaat uit Kruisbes van Anton Tsjechov (ook arts, trouwens):

Achter de deur van elk tevreden, gelukkig mens zou iemand met een hamertje moeten staan die hem er met een klop voortdurend aan herinnert dat er ongelukkigen zijn, dat hoe gelukkig hij ook is, het leven hem vroeg of laat zijn klauwen laat zien – dat hem een ongeluk zal overkomen – ziekte, armoede, verliezen, en dat niemand hem zal zien en niet zal horen, zoals hij nu anderen niet ziet en niet hoort. Maar er is geen man met een hamertje, hij leeft gewoon gelukkig, en de kleine zorgen van het leven brengen hem een beetje in beroering, zoals de wind een esp – en alles is naar wens.

Vasili Sjoeksjin - een jubileum

(Eerste publicatie: 25-7-2009)

Vasili Makarovitsj Sjoeksjin overleed in 1974 tijdens filmopnamen. Hij zou vandaag 80 jaar zijn geworden. Sjoeksjin was filmregisseur, acteur, maar bovenal schrijver. Voor mij althans, voor velen is zijn filmwerk kennelijk niet minder belangrijk. Tv-zender Pervyi Kanal zond vandaag drie van zijn films uit.

Sjoeksjin heb ik net niet ‘meegemaakt’. Een jaar na zijn dood leerde ik het Russische alfabet, een paar jaar later maakte ik kennis met zijn verhalen. Hij schreef er ruim honderd. Vooral dankzij Sjoeksjin kreeg ik, vanuit Nederland, zicht op de gewone Russen die zich achter de façade van ronkende Pravda-propaganda door het gewone leven sloegen, zo goed en zo kwaad als dat ging. De menselijke maat telde niet in de USSR, wél in de verhalen van Sjoeksjin. Dat contrast maakte en maakt zijn personages ontroerend. De USSR, met zijn minachting voor het individu, bestaat niet meer. Sjoeksjin - vrijwel onbekend gebleven in het Westen – lijkt in aanzien alleen maar te groeien.

Er worden dit jaar tentoonstellingen, lezingen en conferenties aan hem gewijd. In september is er in Moskou een Sjoeksjin festival. Zijn verzameld werk is opnieuw uitgebracht, het museum in zijn geboortedorp Srostki heeft een nieuw gebouw gekregen. Wat mijzelf betreft: alleen al door zijn verhalen zijn mijn inspanningen om Russisch te leren de moeite waard geweest.

Het Sjoeksjin museum vindt u hier.